مىكند . تخم آن نرم ، براق ، كمى پهن و تيره رنگ است . اين گياه در مناطق مختلف شمال ايران و در دامنههاى البرز و ييلاقهاى اطراف تهران به طور خودرو ديده مىشود . « 1 »
2 . گزنهء كوچك يا گزنهء يك پايه و يا انْجُرَهء صغير ، گياهى است علفى و كوچك كه بلندى آن كمتر از نيم متر است . ساقهاش به طور كامل چهارگوش نيست و زواياى آن كمى پهن و قوسى است .
تمام اعضاى هوايى گياه از پُرزها و تارهاى بسيار گزنده و چسبناك پوشيده شده و برگهاى آن نيز متقابل ، دندانهدار و بيضىشكل است .
در اين گياه ، گُلهاى نر و ماده روى يك پايه قرار دارند و به رنگ سبز روشناند . اين گياه تنها در باغها و اراضى زراعتى مىرويد و سرعت گسترش آن نيز كمتر از گزنه درشت است . گزنه كوچك در گيلان ، مازندران ، گرگان ، بندر گز ، ييلاقات اطراف تهران ، در آذربايجان ، لرستان ، اطراف بهبهان ، كمارج ، بوشهر و شيراز مىرويد . « 2 » رنگ تخم گزنه شبيه رنگ تخم تره و از آن زردتر و درخشانتر است ، اما از تخم تره كوتاهتر بوده و به هر جاى بدن برسد ( حتى رودهها ) آن را مىگزد . « 3 »
خواص درمانى : ضماد گزنه همراه با سركه ، دملهاى درونى را مىتركاند و در مداواى ورم سخت ، مؤثر است . اگر خاكستر يا تخم انْجُرَه را ضماد كنند ، در ورم سرطانى نافع است . ضماد آن با نمك ، پيچش مفاصل را بر طرف سازد و كوبيدهء برگ آن نيز خوندماغ را قطع كند . ضمادِ تخم آن نيز سبب تسهيل در كشيدن دندان مىگردد .
گزنهاى را كه در آب جو بپزند و بخورند ، سينه را صاف و خلطهاى آن را خارج مىكند . تخم گزنه از خود آن قوىتر است و برونشيت ، تنگى نفس ، دردِ سر و ذاتالجنب را بر طرف مىسازد . ضمادِ برگ انجره ، برآمدگى رحم را نيز فرونشاند . اگر گزنه را با عسل شياف كنند و بردارند ، خلطهاى بد خارج مىشود . « 4 »
هامش
( 1 ) . احمد حاجى شريفى ، اسرار گياهان دارويى ، ص 923 .
( 2 ) . همان ، ص 924 .
( 3 ) . ابوعلى سينا ، قانون در طب ، كتاب دوم ، ص 72 .
( 4 ) . همان ، ص 73 ؛ بنگريد به : احمد حاجى شريفى ، اسرار گياهان دارويى ، ص 927 - 925 .