يرقان زرد
نوعى بيمارى است كه بر اثر آن ، چشمان و همهء بدن زرد مىشود و رنگ بول نيز همراه با كفك مىگردد . در علاج آن بايد نخست رگ « باسليق » « 1 » را زنند . همچنين بايد خرماى هندى تخم كشوث و تخم كاسنى و « غافت » « 2 » و « غاريقون » « 3 » را پخته و با خيار چنبر در آب كاسنى يا « ماءالجبن » « 4 » استفراغ كنند . هر بامداد نيز مىتوان سكنگبين « بزورى » « 5 » و سپس به مدت چهار ساعت كشكاب را با روغن بادام بياميزند و تخم باديان و تخم كرفس را در آن بپزند و به بيمار بخورانند . اگر درپى آن تب آيد ، بايد به او آب خرفه و سكنگبين ساده ، آب كاسنى و نيز آب انار شيرين و ترش دهند ، و اگر هم در « آبزن » « 6 » نشانند و در آن نيز بيست درم آب ترب و ده درم شراب ريحان و نيم درم بوره حل كنند و به او بدهند ، زردىاش بر طرف گردد . نيز اگر در آبزن ، بول كنند و يك « استار » « 7 » برگ چغندر خشك در آن حل كرده و آن را بكوبند و ببيزند و در گلاب يا در ماءالعسل به بيمار بدهند ، زردى فرودآيد . يك درم روناس كوفته و بيخته با زردهء تخممرغِ نيمبرشت و همچنين چهار درم پر سياوشان در طبخ « انيسون » « 8 » نيز سودمند است . « 9 »
هامش
( 1 ) . سياهرگى كه به محاذات محور بازو قرار دارد و حجيمتر از سياهرگ قيفال است .
( 2 ) . گياهى است از تيرهء گل سرخيان كه همهء قسمتهاى آن بهخصوص برگ خشكشدهء آن اثر درمانى دارد . دمكردهء آن قابض ملايم است و همچنين براى رفع اسهال و بيمارىهاى كبدى و كليه بهكار مىرود و خاصيت ضدعفونى و ضددرد نيز دارد . ( محمد معين ، فرهنگ فارسى ، ج 2 ، ص 2379 . )
( 3 ) . بيخ پوسيدهء اشجار مانند درخت انجير .
( 4 ) . آب پنير ، زرد آب شير .
( 5 ) . تخم رازيانه ، تخم كشوث ، انيسون ، گل سرخ ، تخم كاسنى ، تخم خيار ، تخم خربزه ، تخم كرفس ، ريشه رازيانه ، ريشه كَبَر ، اصل شيرين بيان ، ريشه كاسنى و عناب را در سركه و آب خيسانده و بجوشانند تا به نصف رسد و سپس آن را با شكر قوام آورند .
( 6 ) . حوضچهاى كه از چينى يا آهن و مانند آن سازند .
( 7 ) . وزنى برابر چهار مثقال .
( 8 ) . رازيانهء شامى .
( 9 ) . اسماعيلبن حسن جرجانى ، يادگار ، در دانش پزشكى و داروشناسى ، ص 148 .