بهرهرسانهاى به چشم
براى نيروى ديد ، سرمه ، توتيا و مرزنگوش پرورشيافته را توصيه مىكنند . همواره آب رازيانه و نيز قطرهاى از انار شيرين را به چشم كردن ، بسيار سودمند است . اگر انار ترش يا شيرين رابا پيه انار بفشرند و همراه عسل در تنور بپزند ، از داروهاى بسيار اثربخش است . چشم را بهزير آب روشن بردن و نگاه كردن ، چشم را صاف و تيز مىنمايد . برخى از حركتهايى كهخشكى مىرسانند نيز مضرند ؛ مانند جماع زياد ، نگاه كردنِ بسيار به تابشدهندهها و نيزبسيار خواندن خطوط ريز . البته اگر خواندن به اعتدال باشد ، بهرهرسان است . كسى كه ضعف ديد دارد ، بايد صبر كند تا غذايش هضم شود و آنگاه بخواند . پُرى ( امتلا ) از هر نوع ونيز هرچه طبيعت را خشكى دهد و هرچه خون را غلظت رساند ( مانند شورمزهها وتندمزهها ) ، براى چشم زيانآور است . رگزدن و بهويژه حجامت كشيدنِ پياپى نيز چندانخوب نيست . « 1 »
گفتارى دربارهء دندانها
دندانها جزو استخوان هايى اند كه هرچه از عصب نرم مغز در آنها وارد آيد ، حس مىكنند و هرگاه به درد آمد ، به تپش و پريدگى و گاهى خارش و قلقلك مىافتند . اغلب سستى ، بىآرامى ، بركندگى ، برآمدگى و تغيير رنگ در خود دندان يا در ميناى دندان و درد ، تعفن ، شكستگى وجود دارد .
گاهى درد بسيار شديد ، خارش ، كندى كه نتواند چيز شيرين يا ترش مزه را بجود و از گرم يا سرد يا از هر دو با هم آزار بيند ، در اندازه تغيير مىيابد : درازتر ، بزرگتر ، يا ساييده و كوچكتر مىشود . گاه دندان به ورمهايى مبتلا مىگردد كه امرى طبيعى است . اگر مواد اضافه بر نياز در دندان نفوذ كند ، رنگش به سبزى و سياهى مىگرايد . دندان همواره قابليت رشد و افزايش را داراست تا جاى ساييدگى را پُر كند ؛ چنان كه دندانِ مقابل با دندان افتاده يا كشيده ، هميشه درازتر از حالت اولى مىشود ، اما مشروط براينكه كه ساييدگى مانع درازشدن نشود .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 205 و 206 ؛ بنگريد به : محمدبن زكرياى رازى ، من لا يحضره الطبيب ، ص 60 - 54 ؛ اسماعيلبن حسن جرجانى ، يادگار ، در دانش پزشكى و داروشناسى ، ص 90 و 91 .