ح
حامد حسين ، مير 1246 ه ق / 1830 م 1306 ه ق / 1888 م
از ميان علماى شبه قارّهء هند كه عظمت مقام علمى آنان در عرب و عجم مسلّم شده است نام علّامه حامد حسين فردوس مآب در رأس آنان مىدرخشد . حكومت اوده در حال زوال و كشور دچار مشكلات بود ، اغتشاشات سياسى و فكرى فضاى كارهاى علمى را به تباهى كشيده بود .
اقتدار و قدرت شيعه از بين رفت . لكنهو آماجگاه طوفان بود . زيردستان ، صاحب قدرت شده بودند . سازمانها از هم گسيخته بود . حملههاى سياسى و مذهبى بر شيعيان شديدتر شده بود .
علما پراكنده شدند . كتابخانهها از بين رفتند . آرامش وجود نداشت . در اين بحران ، مولانا حامد حسين شمع فروزان علوم اسلامى را در دامن خود پنهان كرده و از حوادث مصون نگه داشته و به كار خود مشغول و در حال پيشرفت كارهاى علمى خود بود . كتابخانهاى باارزش بنا كرد و دائرةالمعارف عظيمى دربارهء اختلافات شيعه و سنى نوشت . راه جديدى براى بحث و تحقيق پيدا كرد . علوم روايت و درايت را تا حدّ اجتهاد گسترش داد . مناظره و استدلال را احيا كرد و در فن تحرير و اظهارنظر در روايات روش جديدى را پيش گرفت . عبقات الانوار فقط كتابى عظيم و قطور نيست بلكه جنبهء روايتى و درايتى دارد و هركس آن كتاب را از نظر تأليف مباحث و مسايل و نيز مآخذ و مصادر و وسعت نظر و استدلال ديده است تعريف كرده است ، زيرا از نظر اسلوب عبارت و نگارش فارسى و روش انتخاب خطبات عربى از طرف علماى ايران و عرب به عنوان يك سند شناخته شده است ، بهطورى كه محدثان و محققان بزرگ و اهل دانش و بينش