و با مولوى غلام حسين دكن شاگرد مولوى بركت اللّه اللهآبادى مناظره كرد . در اين مناظره ، حاضران لياقت و فضيلت او را در منطق مورد ستايش قرار دادند .
در سال 11 / 1212 ه ق تفضل حسين خان به لقب « خان علامه » ملقب شد و مقام معاونت وزارت را در دربار اوده به دست آورد . اما فعاليتهاى علمى او را مجال نداد كه بر اين منصب زياد باقى بماند . در روزهاى آخر زندگى بيشتر اوقات خود را به مطالعهء علوم جديد غربى و فلسفه صرف مىكرد . روابط او با انگليسيها در كلكته و آله اللهآباد بسيار محكم بود ، بنابراين دوباره به منصب سفارت اوده منصوب شد و به كلكته رفت ، اما به صورت ظاهر در كلكته از سياست و مقام خود كنارهگيرى كرد و به مطالعه و تدريس و تصنيف و تأليف پرداخت .
سيد عبد اللطيف ، سياح فاضل شوشتر ، در سفرنامهء خود « تحفة العالم » ملاقات خود را با علامه ذكر كرده و تحت تأثير علامه قرار گرفته است . وى مىگويد كه تفضل حسين خان ، « ارسطوى زمان » و « معلم ثالث » بود ، از فرهنگ دوستى ، خوشزبانى ، بذلهگويى ، خوشطبعى ، ذكاوت ، قابليت و سياستمدارى او همه تعريف كردهاند ، علاوه بر اين ، وى ساده و بىريا بود ، خانهء او ، حاجب و دربان نداشت . خانوادهاش را در لكنهو گذاشته بود و تنها زندگى مىكرد .
تمام شب را در حال مطالعه به سر مىبرد . بعد از انجام كارهاى ضرورى تدريس مىكرد .
طلاب رياضى ، منطق و فلسفه مىآمدند و در نزد او درس مىخواندند ، بعد از ظهرها با انگليسيها ملاقات داشت و يا به كارهاى ادارى مىپرداخت و در فرصتهاى مناسب طلاب مىآمدند و فقه اماميه مىخواندند . سپس نماز ظهرين را مىخواند و بعد از ناهار فقه حنفى تدريس مىكرد . بعد از اداى نماز مغرب و عشا ، بلافاصله به مطالعه مىپرداخت .
قبل از خواب به موسيقى نيز گوش مىداد . موسيقىنواز وى ، شخصى به نام محمد پناه بود ( ر . ك : عماد السعادة ) .
انگليسيها به او بسيار احترام مىگذاشتند و از وجودش استفاده مىكردند . خان علامه كتابهاى نويسندگان غربى را با علاقه مىخواند . انگليسيهايى كه مشتاق علم بودند به وسيلهء وى چندين كتاب انگليسى ، لاتينى و يونانى را به زبان عربى يا فارسى برگرداندند .
در اواخر عمر به فلج مبتلا شد و در حين سفر از كلكته به مرشدآباد در 15 شوال سال 1215 ه ق درگذشت و احتمالا در بنارس به خاك سپرده شد .
به مناسبت وفات وى ، شاه محمّد اجمل اللهآباد ، مادّه تاريخى سرود كه چند بيت براى نمونه نقل مىشود :
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي ) — صفحة 160
مساهمون: سيد مرتضى حسين صدر الافاضل
ص١٦٠