به خاطر معالجهاش آسيبى به مريض برسد بعضى گفتهاند ضامن نيست لكن اقوى آن است كه ضمان مالى دارد ، و همچنين است طبيب حيوانات همه اينها در صورتى است كه معالجه را به دست خود انجام داده باشد ، و اما اگر به اصطلاح نسخه داده و مثلًا گفته باشد كه فلان دارو براى فلان مرض خوب است و يا گفته باشد داروى تو فلان و فلان است بدون اينكه دستور دهد كه آن را بخور اقوى آن است كه ضامن نيست ولى ( از آنجا كه متعارف اين است كه طبيب دستور خوردن دارو را مىدهد ) ضامن بودنش بعيد نيست .
مسأله 5 - ختنه كننده هر چند ماهر باشد اگر زياده از حد قطع كند ضامن است ، و در صورتى كه تجاوز نكرده باشد و ختنه او را آسيب برساند و سپس كودك فوت نمايد در ضامن بودنش اشكال است و اشبه عدم ضامن است .
مسأله 6 - ظاهراً در صورتى كه مريض قبل از معالجه طبيب را برى ء الذمه كند و نيز صاحب حيوان قبل از معالجه حيوان دامپزشك را برئ الذمه كند و ولى كودك قبل از ختنه كردن اگر ختنه كننده را برئ الذمه كند ذمه او برئ خواهد بود ، و علىالظاهر در ابراء مريض اين قيد معتبر است كه بالغ و عاقل باشد ومعالجه به كشته شدن بيمار منجر نشود ، و همچنين ولى كودك و يا قاصر ديگر و صاحب حيوان بايد بالغ و عاقل باشند در صورتى كه منجر به قتل كودك و حيوان شود ، ولى بعيد نيست براى مريض در برداشتن ضمان از عهده طبيب در صورتى كه عقلش كامل باشد حتى در معالجهاى كه به قتل او بيانجامد كافى باشد ، لكن نزديكتر به احتياط آن است كه با اين حال طبيب از مريض ( و ورثه او ) و از صاحب حيوان حلالى بخواهد .
مسأله 7 - كسى كه در خواب بغلطد و با غلطيدنش كسى را بكشد يا باعث نقص عضو شود به طورى كه عرف قتل او و نقص عضو اين را مستند به آن شخص بداند ضامن است ، اما در و آن هم در مال عاقله او و در دايهاى كه چنين پيشامدى برايش شده و در خواب غلطيده و شيرخوار مردم را خفه كرده روايتى هست كه فرمودهاند : اگر دايه شدنش براى اين بوده كه بعدها افتخار كند كه من مادر رضاعى فلان شخصيت هستم ديه كامل را از مال خود او مىگيرد و اگر به خاطر تهيدستى دايه شده خونبهاى آن كودك به عهده عاقله دايه است لكن در اينكه به اين روايت مىشود عمل كرد يا نه ترديد است ، و اگر انگيزهاش براى دايه شدن هم فخر باشد و هم فقر ظاهر اين است كه باز ديه بر عاقله او است ، اين مسأله مخصوص دايه است و شامل مادر نمىشود .
مسأله 8 - اگر شوهر هنگام جماع با همسرش به نحوى فشار آورد كه سبب مرگ او شود ضامن خون بهاى او در مال خويش است ، و همچنين است اگر در آغوش كشيدن آن ،
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 699
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٩٩