از كيسهاش رفته است ، اما اگر قبل از اينكه برده شود و يا كشته شود ، مسلمان شود همه آثار نقض عهد چه آنها كه گفتيم و چه غيرآنها از بين مىرود ، مگر ديونى كه داشته و قصاصى كه به خاطر جنايتى كه مرتكب شده بر گردن داشته است كه مسلمان شدنش اين حقوق را از بين نمىبرد ، و اگر اموالى از مردم نزد او باشد مثلًا غصب كرده باشد از او مىگيرند ، و اما حدود الهى كه در حال ذمىبودنش موجب آن را مرتكب شده است مرحوم شيخ طوسى رحمه الله عليه در كتاب مبسوطش فرمودهاند : علماى ما روايت كردهاند كه اسلام ذمىحد را از او ساقط نمىكند .
مسأله 10 - ابتدا سلام كردن به اهل ذمه كراهت دارد و بعضى فتوى به حرام بودن آن داده اند و اين فتوا به احتياط نزديكتر است ، و اگر ذمى ابتدا سلام كند سزاوار آن است كه جوابش را كوتاهتر از سلام او بدهند ، مثلًا اگر او گفته است سلام عليك مسلمان در پاسخش اكتفاء كند به گفتن عليك و على الظاهر تمام آوردن جواب سلام او كراهت دارد ، و اگر در موردى مسلمان مضطر باشد به اينكه به ذمى سلام كند و يا جواب سلام او را كراهت دارد ، و اگر در موردى مسلمان مضطر باشد به اينكه به ذمى سلام كند و يا جواب سلامش را تمام بياورد بدون كراهت جايز است يعنى اضطرار كراهت را از بين مىبرد ، و اما به غير ذمى نزديكتر به احتياط آن است كه مسلمان بر او سلام نكند مگر در صورت اضطرار هر چند كه وجه جواز با كراهت وجيهتر است و سزاوار آن است كه در برخورد با آنها بگويد ، السلام على من اتبع الهدى ( يعنى سلام بر پيروان هدايت ) و مستحب است مسلمانان اهل ذمه را مجبور كنند بر اينكه آمد و رفت خود را تنگترين كوچهها قرار دهند .
گفتار در احكام ساختمانها
مسأله 1 - براى اهل كتاب و كسانى كه در حكم اهل كتابند جايز نيست در شهرها و قراء و قصبات مسلمين معبد بسازند ، يهوديان بيعه و كنيسه و مسيحيان كليسا و صومعه و بتپرستان بتكده و آتشپرستان آتشكده و صاحبان مذهب ديگر عبادتگاه خاص خود را بنا كنند ، و اگر اين كار را انجام دادند بر والى مسلمين واجب است آنها را خراب كند .
مسأله 2 - در آنچه گفته شد يعنى جايز نبودن احداث معبد و وجوب خراب كردن آن در صورتى كه ساختند تفاوتى بين شهرها وجود ندارد ، چه شهرى باشد كه مسلمين از اول آن را بنا كرده باشند مانند كوفه و بصره و بغداد و تهران و بسيارى از شهرهاى ايران كه به دست مسلمانان ساخته شده است و يا شهرى باشد كه به وسيله سپاه اسلام فتح شده