عهدشان بشود ، و اما شرط دوم از مقتضيات امان همانطور كه قبلًا نيز گفتيم ذكر نشدنش در متن عقد ، عقد جزيه را باطل نمىكند .
مسأله 6 - هر چيزى كه امتناع اهل ذمه از عمل به آن موجب خروج از ذمه به طور مطلق است چه شرط شده باشد و چه نه و نيز مخالفت با آن عقد ذمه را نقض مىكند ، چه اينكه آن شرط و آن مقتضى در متن عقد ذمه آمده باشد و چه نيامده ، اگر اهل ذمه اين عصر نسبت به عمل به آن امتناع بورزد و يا مخالفت كند از ذمه خارج گشته كافر حربى مىشود ، و هر چيزى و مقتضايى كه گفتيم امتناع و مخالفت با آن به طور مطلق ناقض نيست بلكه وقتى ناقض است كه آن شرط در متن عقد ذكر شده باشد امتناع و مخالفت اهل ذمه اين اعصار نسبت به آن شرط مشكل است باعث شود كه وى از ذمه خارج گشته كافر حربى شود ، و اگر فرقى بين شرايط و مقتضيات ذمه نگذاريم و بگوييم تمامىآنها از شرايط ذمهاند چه در عقد ذكر بشوند و چه نشوند در اين صورت يهود و نصرانى كه با يكى از آنها مخالفت كند از ذمه خارج گشته كافر حربى مىشود .
مسأله 7 - براى حاكم مسلمين سزاوار آن است كه وقتى عقد ذمه مىبندد تمامىآنچه كه مايه رفعت مسلمين و عزت آنان و خوارى اهل كتاب است و مسلمانان از آن قيد و شرط سود مىبرند را در ضمن عقد شرط نمايد ، اگر شرطى باشد كه باعث مىشود اهل كتاب مسلمان شوند حال چه از روى رغبت و چه از روى ترس آن شرط را در ضمن عقد بايد بياورد ، يكى از آن شرايط اين است كه آنان را به اين محكوم كند كه خود را از نظر لباس و موى سر وغيره با مسلمانان متمايز نمايند كه وجود امتياز در كتب مفصل بيان شده است .
مسأله 8 - اگر قومى از اهل كتاب در سرزمين اسلام عهدنامه را نقض نمايند يعنى مواردى و شروطى از آنان را زير پا گذاشتند كه گفتيم مخالفت با آنها عهد را نقض مىكند بر حاكم مسلمين است كه آنان را به مأمن خود برگرداند ، حال آيا اين اختيار را هم دارد كه يا همه را به قتل برساند و يا همه را به بردگى بگيرد و يا از هركس فديه بگيرد ؟ على الظاهر چنين اختيارى دارد اما مسأله بدون اشكال هم نيست ، و در صورتى كه آنان را به زادگاه خودشان برگردانيد آيا لازم است اموالى كه از آنان در امان مسلمين است به همان زادگاه برده تحويلشان دهد يا نه ؟ و آيا بعد از نقض عهدنامه حرمتى براى اموالشان باقى نمىماند ؟ اشبه اين است كه اموالشان در امان است .
مسأله 9 - بعد از آنكه عهدنامه به دست اهل ذمه نقض شد و يا ذمى يا برده مسلمانان شد و يا قيمت خود را پرداخت و آزاد شد اگر مسلمان شود آيا از بردگى بيرون مىآيد و اگر فديه داده فدايش را پس مىگيرد يا نه ؟ جواب اين است كه اسلام او آثار نقض عهدنامه را از بين نمىبرد و در نتيجه اگر برده شد همچنان برده باقى است و اگر فديه داد
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 633
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٣٣