گفتار در احكام سوگند
مسأله 1 - سوگند صحيح واقع نمىشود و اثرى بر آن مترتب نمىشود و حقى را اسقاط يا اثبات نمىكند ، مگر زمانى كه به نام مقدس الله و يا يكى از اسماء خاصه آن حضرت از قبيل رحمان و قديم و يا اولى كه قبل از او چيزى نيست ، واقع شود ، و همچنين اوصافى كه هر چند درباره غير خداى تعالى نيز استعمال مىشود اما اگر قرينهاى در كار نيايد منصرف به خداى تعالى است همانند رازق و خالق ، بلكه اوصافى هم كه مشترك است و انصرافى به خداى تعالى ندارد اما اگر با قرينهاى همراه بيايد كه آن را مختص به خداى تعالى كند كافى است ولى نزديكتر به احتياط آن است كه به صفات قسم اخير اكتفاء نشود ، از اين هم نزديكتر به احتياط آن است به غير از نام جلاله اكتفاء نكنند ، و اما سوگند به غير آنچه بيان شد همانند نام انبيا و اوصياى آنان و كتب آسمانى و اماكن مقدسه چون كعبه و غيره صحيح نيست .
مسأله 2 - در اعتبار و لزوم سوگند به نام الله تفاوتى نمىكند كه سوگند را مسلمان ياد كند و يا كافر ، مسلمان او را سوگند دهد يا كافر و يا از اين لحاظ متفاوت باشند ، بلكه اگر كافرها را قسم دهند نيز تفاوتى نمىكند كه آيا آنها به الله تعالى معتقد باشند و يا منكر وجود او ، و در سوگند دادن كسى كه مجوسى است واجب نيست او را وادار كنند به اينكه بعد از كلمه الله بگويد ، و آيا در موردى كه حاكم تشخيص دهد اگر صاحب سوگند را به معتقدات دينى خودش سوگند دهد ، مثلًا يهودى را به توراتى كه بر موسى عليه السلام نازل شده سوگند دهد مؤثر است ، آيا جايز است چنين كرد يا نه ؟ برخى از فقها جايز دانستهاند اما صحيح نيست ، اما اين مقدار اشكال ندارد كه نخست او را به نام مقدس الله سوگند بدهد و سپس به آن معتقداتش كه گفتيم به شرطى كه معتقدات باطل نباشد ، و اما اينكه بگويد سوگند مىخورم به الله و به عزيزى كه پسر او است صحيح نيست .
مسأله 3 - سوگندى كه به غير نام مبارك الله باشد هيچ اثرى ندارد هر چند كه طرفين دعوى به آن راضى باشند ، همانگونه كه ضميمه كردن غير آن نام مقدس هيچ خاصيتى ندارد و كار ى بيهوده است ، پس همين كه به الله قسم بخورد كافى است مىخواهد چيزى از صفات بر آن بكند يا نه ، همانطور كه يكى از اسماى خاصه خدا كفايت مىكند چه چيزى بر آن اضافه بكند يا نه .
مسأله 4 - اشكالى نيست در اينكه سوگند به غير نام مبارك الله اثرى ندارد ، اما آيا چيزى سوگندى كه براى اثبات يا نفى چيزى همانطور كه بين مردم متعارف است حرام هم