احكام . وى اگر حكمى كنند كه شرعى نباشد مانند اينكه مرد را محكوم نمايند كه پارهاى از حقوق واجب زن خود نپردازد ، يا قسمت شبانهء او را ندهد ، و يا به زن اجازه دهد كه هر وقت دلش خواست از خانه خارج گردد ، اين حكم نافذ نيست .
مسأله 5 - در صورتى كه آن دو حَكَم مصلحت را اين ديدند كه زن و شوهر از هم جدا شوند ، حق ندارند به صورت خودسرانه اين كار را انجام دهند مگر آنكه در حكميّت اختيار تمام داشته باشند و در زمان قبول گفته باشند كه : به شرطى كه بين حكميت مىكنيم كه اگر صلاح دانستيم بين شما صلح را دهيم و در صورتى هم كه صلاح دانستيم شما را از هم جدا نمائيم ؛ چون جدا كردن آن بدون طلاق ميسر نيست . بايست زمانى آن را اجرا نمايند كه شرايط طلاق محقق باشد .
مسأله 6 - بهتر اين است و حتى نزديكتر به احتياط آن است كه حكم از خويشان هر دو طرف باشند ؛ به اين معنا كه حكم زن از خويشان زن و حكم مرد از خويشان او باشد ، و اگر زن و شوهر در هيچ كدام خويشاوندى نداشته باشند و يا اگر هم دارند اهليت لازم را براى حكميت نداشته باشند ، در اين حالت مىتوانند از غير خويشان خود حكم انتخاب نمايند . واجب نيست كه از طرف هر نفر يك نفر حكم باشد و اگر صلاح ديدند مىتوانند هر كدام چند نفر حكم داشته باشند .
مسأله 7 - بر حكمين سزاوار آن است كه از تعصّب دورى كنند و نيّت خود را فقط براى اصلاح بين آن دو نفر خالص گردانند . كه هر يك از آنها نيّت خود را براى رضاى خداوند خالص گرداند ، خداوند تلاش او را پاداش خير مىدهد ؛ به اين معنا كه او را در كار خود موفق مىدارد ، همانطور كه آيهء در آن يريد اصلاحاً يوفق . . بينهما به اين معنا اشاره دارد .
احكام ولادت و اولاد
مسأله 1 - كودكى را كه زن به دنيا مىآورد و با توجه به چند شرط به شوهرش ملحق مىگردد ، به اين معنا كه فرزند او مىشود . اوّل اينكه ، شوهر با آن زن جماع كرده باشد و دخول صورت گرفته و مرد انزال كرده باشد . و يا حتى اگر دخول صورت نگرفته است ، منى خود را اطراف فرج و يا در آن ريخته باشد و يا به هر نحوى منى داخل رحم زن شده باشد . ولى اگر دخول بدون انزال صورت گرفته باشد ، محل اشكال است . دوم اينكه : از زمان جماع تا تولّد كودك شش ماه يا بيشتر فاصله شده باشد . سوم اينكه : از بالاترين مدّت محل تجاوز نكرده باشد ، ولى اينكه بالاترين مدّت محل نُه ماه است محل اشكال است و آنچه كه رجحان دارد اين است كه بالاترين مدّت محل يكسال است . پس در