دنبال آن آمده بود ، از اين رو با ناراحتى بيشتر به سراغ حجرالاسود رفت و آن را از جا كند . [ بكرى ] در بيان تاريخ از جا كندن حجرالاسود ، مطالبى را كه در اخبار حجرالاسود بيان كرديم ، آورده و مىگويد : ولى او ناودان را كه از طلا بود ، بر نداشت علتش هم اين بود كه هيچ كدام از قرمطىهايى كه بر پشت بام كعبه رفته بودند ، نتوانستند آن را از جاى بركنند و به پشت يكى از آنها كه در صدد كندن آن بر آمده بود ، نيزهاى اصابت كرد و به هلاكت رسيد . وى در ادامه مىگويد : خداوند قرمطى را به بيمارى جسمى مبتلا كرد و عذابش به درازا كشيد و زجر فراوان ديد و مايهء عبرت ديگران شد . « 1 » و اما سخن عتيقى مبنى بر اين كه در اين سال ، هيچ كس از عراق به حج نرفت ، جاى تأمل دارد ، زيرا اگر منظورش از عراق ، عراق عجم باشد كه با سخن پيش گفته ذهبى كه « در خيابانها و درههاى مكه نزديك به سىهزار نفر از خراسانىها و مغربىها و ديگران را از دم تيغ گذراند » منافات دارد كه اين خود دليل بر حج گزاردن اهالى خراسان است كه از عراق عجم مىباشند ، و اگر مراد وى عراق عرب است كه با گفتهء ابناثير ، متناقض است ، زيرا او در اخبار مربوط به سال سيصد و هفده مىگويد : منصور ديلمى در اين سال براى مردم حج گزارد و آنان را از بغداد ، به مكه آورد و لذا در راه ، در امان بودند و ابوطاهر قرمطى در روز ترويه در مكه ، به سراغ آنها آمد و اعمال ناپسند را كه در مكه انجام داد - به شرحى كه گفته شد - بيان مىكند .
در سال سيصد و نوزده ، بنا به گفته ذهبى در « تاريخ الاسلام » كاروان عراق به حج عزيمت نكرد .
در سال سيصد و بيست ، بنا به گفتهء عتيقى و ذهبى ، از عراق حجى صورت نگرفت ؛ عتيقى يادآور شده كه در اين سال مردمى از اهل مغرب و يمن به حج آمدند .
هامش
( 1 ) . در اين باره نگاه كنيد به : الكامل فى التاريخ ، ج 8 ، ص 8 - 207 . تاريخ الاسلام ذهبى ( حوادث سال 317 ) ، العبر ج 2 ، ص 167 ، دول الاسلام ، ج 1 ، ص 192 ، عيون الحدائق ق 1 ، ج 4 ، ص 348 ، تجارت الامم ، ج 1 ، ص 201 ، تكمله تاريخ الطبرى ، 62 . تاريخ اخبار القرامطه ، ص 54 ، إتعاظ الحنفا ، ج 1 ، ص 182 . نهاية الادب 23 / 83 . المنتظم ج 6 ، ص 4 - 222 . مروج الذهب ج 4 ، ص 408 ، النجوم الزاهرة 3 / 5 - 224 ، البداية والنهاية ج 11 / ص 1 - 160 . منذرات الذهب ، ج 2 ، ص 274 ، المختصر فى اخبار البشر ، ج 2 ، ص 74 .