آنچه بنا داريم در اين باب ، يعنى باب سى و هشتم بدان بپردازيم ، اخبارى است در مورد حاجيان و آن چه به مكه و صحراى مكه مربوط مىشود و نيز حج گروهى از خلفا و پادشاهان به هنگام خلافت و پادشاهى و كسانى كه در ايام خلافت عباسىها ، به نام ايشان خطبه قرائت شده و وقايعى كه در پى آن پديد آمد ، و نيز عوارض و مالياتهايى كه از اهل مكه اخذ شده است . در همهء اين موارد نه علل اين پديدهها و حوادث ، بلكه تاريخ وقوع آنها مدنظر بوده و اختصار را نيز رعايت كردهايم .
از جمله اين اخبار ، آن است كه ابوبكر در سال دوازدهم هجرى بر مردم حج گزارد ، هم او در سال نهم هجرى نيز براى مردم ، حج گزارده بود . « 1 » عمر بن خطاب جز در سال اول در همه سالهاى حكومت خود براى مردم حج گزارد . در آن سال نيز كه سال سيزده هجرى بود ، عبدالرحمن بن عوف زُهرى مسئوليت حج گزارى مردم را بر عهده داشت . « 2 » عثمان بن عفان در تمامى سالهاى حكومت خود - جز سال اول ، يعنى سال 24 ه . ق كه عبدالرحمن بن عوف زُهرى حج گزارد و نيز سال آخر ، يعنى سال 35 ه . ق كه عبداللَّه بن عباس بن عبدالمطلب مسئوليت حج را بر عهده داشت . « 3 » در سال 39 ه . ق نزديك بود در مكه ميان قثم بن عباس كارگزار مكه از سوى [ حضرت ] على بن ابىطالب عليه السلام و يزيد بن شجرة الرهاوى كه معاويه براى اقامه حج و گرفتن بيعت براى خود در مكه و بيرون كردن كارگزار [ حضرت ] على عليه السلام اعزام داشته بود ، برخوردى پيش آيد ، ولى آنها سازش كردند و قرار شد هر دو نماز خواندن براى مردم را به كنارى نهند و مردم خود امام جماعت و حجگزار خود را برگزينند و مردم نيز شيبة بن عثمان حجبى را انتخاب كردند و او براى آنها نماز خواند و حج گزارد . « 4 »
هامش
( 1 ) . مروج الذهب ، ج 4 ، ص 396 .
( 2 ) . همان ، ص 396 ؛ ابنجبيب بغدادى ، المحبر ، صص 17 - 11 .
( 3 ) . همان ، ص 397 .
( 4 ) . همان ، ص 397 ؛ المحبر ، ص 17 .