آغاز روز قيس بر كنانه پيروز مىشد و در وسط روز كنانه بر قيس پيروز مىگشت . « 1 » فاكهى نيز خبر فجار را ذكر كرده و در آن ، مطالبى متفاوت با آنچه ابناسحاق و ابنهشام ذكر كردهاند ، بيان نموده است . وى مىگويد : عبدالملك بن محمد از زياد بن عبداللَّه از ابن اسحاق چنين نقل كرده است : [ جنگ ] فجار آخر ، بيست سال پس از عامالفيل بود ؛ در ميان اعراب روزى بزرگتر و بيادماندنىتر از آن كه ميان قريش و همپيمانان آن ، خاندان كنانه [ از يك سو ] و خاندان قيس بنىعيلان [ از سوى ديگر ] در عكاظ « 2 » افتاق افتاد ، نبود و از اين جهت آن روز « يوم الفجار » [ روز فجور ] ناميده شد كه هر دو طرف درگير يعنى كنانه و قيس ، حرمت ها [ و محارم ] را هتك كردند . روز پيش از آن نيز ميان بنى جبلة و تميم [ درگيرى ] بود و اشعار زيادى در اين باره سروده شده است .
فاكهى در جاى ديگر آورده است : حسن بن حسين ازدى از محمد بن حبيب از ابوعبيده نقل كرده كه فجار البرّاض ميان كنانه و قيس مدت چهار سال به طول انجاميد كه در هر سال يك روز بود و روز نخست آن [ روز ] شطيمه « 3 » از عكاظ شروع شد . رؤساى هر دو گروه به استثناى ابو براء ، از قريش بودند هوازن در پشت مسيل و قريش پايين مسيل و بنىكنانه در وسط وادى قرار داشتند . حرب بن اميه به ايشان گفت : اگر قريش جنگ را آغاز كردند ، شما از جاى خود حركت نكنيد . هوازن مهيّاى جنگ شدند و به صف ايستادند . قريش نيز آمادهء جنگ بودند در يك طرف آنها ابنجدعان و در طرف ديگر كُرَيْز بن ربيعة بن حبيب بن عبدشمس بود و حرب بن اميه در وسط قرار داشت . در آغاز روز پيروزى با كنانه بود و نبرد تا پايان روز ادامه يافت . كشتار و درگيرى به قريش رسيد .
هامش
( 1 ) . تهذيب سيره ابنهشام ص 43 . السيره 1 / 211 - 209 .
( 2 ) . عكاظ بازار مشهور اعراب در جاهليت است و محل آن طبق اكثر روايات ، در سيل الصغير در جادهءطائف است . آنچه پس از اين در كتاب آمده كه قريش پايينتر از سيل و هوازن پشت سيل قرار داشتند نيز مؤيد اين سخن است كه عكاظ همان سيل الصغير است .
( 3 ) . در متن چاپ اول چنين است . در نسخه ديگر « شيطمه » آمده است كه طبق آن در عقد الفريد ، ج 5 ، ص 256 و الاغانى ، ج 22 ، ص 64 و معجم البلدان ، ج 3 ، ص 363 آمده همان شطيمه است و ازهرى آن را شمظه ( معجم ما استعجم ، ج 3 ، ص 809 ) آورده است .