ويژگىهاى حج ، مىگويد : « آن گاه در روز هشتم ( ذىالحجه ) از منا خارج مىگردد و ( نماز ) ظهر و عصر و مغرب و عشا را در آن به جاى مىآورد و شب را همانجا مىگذراند و پس از آن ، نماز صبح را مىخواند و وقتى خورشيد بر ( كوه ) ثبير طلوع كرد ، به محل ( عرفه ) روانه مىشود » .
مىگويد : « ثبير بلندترين كوه در منا است و جوهرى مىگويد : در مكّه است و شايد هم منظور او نزديكى مكه باشد كه با تسامح مىتوان پذيرفت و ديگرى گفته : در مزدلفه است . ولى مشهور همان سخن اول است . اين كوه بر منا مشرف است و از سمت جمرهء عقبه به طرف روبروى مسجد خيف و اندكى روبهروى آن در سمت چپ عرفه ، واقع است . »
از ديگر كسانى كه گفتهاند ثبير در منا است ، ازرقى مىباشد . او در روايتى كه سند آن به خودش مىرسد ، آورده است : نام كوهى كه مسجد خيف پاى آن قرار دارد « صفايح » است و نام كوهى كه در روبهروى آن ، و وقتى از مكه مىآيى سمت چپ واقع شده ، كوه ثبير است و ثبير از اثبره ( جمع ثبير ) آمده است . « 1 » از كسانى كه گفتهاند ثبير در منا است ، سليمانبن خليل است ؛ او مىگويد : ثبير كوه بزرگى در منا است ، نووى نيز در « تهذيب » همين نظر را دارد ؛ زيرا پس از ذكر منا مىگويد : و آن تنگهاى است كه در ميان دو كوه قرار دارد ؛ يكى ثبير و ديگرى صايح است . « 2 » در نسخهاى از « التهذيب » چنين ديدم : و چه بسا نام كوه ديگر همان صفايح باشد كه در سخن ازرقى نيز آمده است .
اگر بپذيريمكه يك ثبير در منا وثبير ديگر در مزدلفهاست ، منافاتىندارد كه بگوييم :
آن ثبيرى كه به گفتهء فقها ، وقتى خورشيد بر آن طلوع مىكند حاجيان بايد از اقامتگاه خود راهىِ عرفه شوند ، همان ثيبرِ منا باشد ؛ زيرا از نظر اقامتگاه نزديكتر از آن ثبيرى است كه در مزدلفه واقع است .
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 180
( 2 ) - در التهذيب « الضائع » بجاى « الصايح » آمده است . نك : تهذيب الأسماء واللغات ، ج 2 ، ق 2 ، ص 157