ذرع است ، با ديوارهايى كه از وسط حجر به ديوارهاى كعبه مىچسبند . و اندازهء فاصلهء آن از باب دار الندوه تا ديوارى كه در كنار درّهء بابالصفا ، روبهروى كعبه قرار دارد ، 304 ذرع است . و اندازه عرض مسجدالحرام از منارهء نزديك مسعى ( جاى سعى ) تا منارهء باب بنىشيبهء كبير ، 278 ذرع است و اندازه عرض مسجدالحرام از منارهء « باب اجياد » تا منارهء « باب بنى سهم » ، 278 ذرع است . « 1 »
گفتنى است در حال حاضر اثرى از باب بنى جمح پيدا نيست و به گمانم جاى آن همان ستونهاى پيش گفته در افزودهء باب ابراهيم ، روبهروى ديوار مسجد در همين راستا است .
باب بنى سهم نيز همان باب مسجدالحرام است كه امروزه آن را باب العمره مىگويند . ما خود ، طول و عرض مسجدالحرام را اندازه گرفتيم . طول آن از ديوار غربى تا ديوار شرقىِ روبهروى آن ، 356 ذرع و يك هشتم ذرع آهنى بود و با ذرع دستى بالغ بر 407 ذرع مىشود كه اين فاصله از وسط ديوارهء غربى - كه همان ديوار كاروانسراى خوزى است - تا وسط ديوارهء شرقى را در بابالجنائز - كه از حجر و چسبيده به ديوار شامى كعبه مىگذرد - شامل مىشود و فاصلهء ديوار شامى تا ديوار يمانى آن ، 266 ذرع آهنى است كه با ذرع دستى بالغ بر 304 ذرع مىشود كه شامل وسط ديوارهء قديم ، نزديك طاقهاى قوس ورودى به افزودهء دارالندوه ، تا وسط ديوارهء يمانى در ميان بابالصفاى مسجدالحرام و باب اجياد آن ، مىشود و از مقام ابراهيم و كعبه و نزديكتر به مقام ، مىگذرد ؛ كار اندازهگيرى را گروهى مورد اعتماد از دوستان برايم انجام دادند كه خداوند جزاى خيرشان دهاد ! اين اندازهگيرى به تاريخ شب پنجشنبه هفدهم ربيعالأول سال 814 به عمل آمد و اندازهگيرى ما با اندازهگيرىِ طول و عرض مسجدالحرام ، كه ازرقى آورده ، مطابقت دارد .
ابنخرداذبه در اندازه و ابعاد مسجدالحرام مطلب مغايرى دارد . او مىنويسد : طول
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، صص 82 - 81