فاكهى دربارهء آيهء ياد شده مىگويد : گفته مىشود اين آيه دربارهء مكه و طائف نازل شده و دربارهء آن مرد ( رجل ) نيز دو سخن گفته شده است . « 1 » يكى اينكه عتبة بن ربيعةبن عبد شمس است و قول ديگر اينكه مسعود بن مُعْتِب ثقفى است .
وى مىافزايد : طائف از بخشهاى مكه است . جايى است خوش آب و هوا با آب سرد كه در گذشته براى خلفا اهميت داشته و خليفه كسى را مستقيماً به ولايت آنجا بر مىگماشت و او را زير نظر كارگزار مكه قرار نمىداد .
در طائف آثارى وجود دارد كه به پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت داده مىشود ؛ از جمله « سدره » ( درخت سدر ) است كه براى آن حضرت به دو نيم شد و توانست از ميان آن عبور كند و خود همچنان بر دو ساقه ، استوار است . اين درخت به هنگامى كه حضرت به اتفاق سنان ، شبانه در غزوهء طائف راه مىسپرد بر سر راه ايشان قرار گرفته بود . اين داستان را قاضى عياض در « الشفا » به نقل از ابنفُوْرَك ، حكايت كرده است . هنوز هم آثارى از اين درخت باقى مانده كه مردم بدان تبرّك مىجويند . از ديگر آثار طائف مسجدى است منسوب به پيامبر صلى الله عليه و آله در پشت مسجدى كه قبر عبداللَّه بن عباس ( متوفاى سال 68 در طائف ) در آن قرار دارد ؛ در ديوارهء قبلهء آن از بيرون ، سنگ نبشتهاى است با اين عبارت :
« امّجعفر دختر ابوالفضل « 2 » مادر وليعهدان مسلمانان ، دستور بازسازى مسجد رسولاللَّه صلى الله عليه و آله در طائف را صادر كرد ، در تاريخ يكصد و نود و دو » . به گمان من مسجدى كه قبرابنعباس قرار دارد ، به همراه ضريح وى ، به وسيله مستعينباللَّه عباسى ، مرمّت گرديده است ، كه نام وى در منبرِ موجود در اين مسجد ، نوشته شده است . اسم ملك مظفر والى يمن نيز در گنبد بالاى ضريح عباس - به عنوان بانى عمارت آن - مرقوم شده است . در طائف محلهاى ديگرى هم هست كه به پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت داده مىشود و نزد مردم طائف
هامش
( 1 ) - خازن مىگويد : دربارهء اين مرد بزرگ ، اختلاف نظر وجود دارد ؛ گفته شده او وليدبن مغيره در مكه وعروةبن مسعود ثقفى در طائف بوده است . نيز گفته شده وى عتبة بن ربيعه از مكه و كنانةبن عبدياليل از طائف و به گفته ابنعباس ، وليدبن مغيره از مكه و حبيب بن عمير ثقفى از طائف بوده است .
( 2 ) - منظور بانو زبيده همسر رشيد و مادر ولىعهد او ، امين ( عباسى ) است . انتساب مأمون و معتصم به وى ، تسامحى است . او ديدارى از حجاز داشت و اصلاحاتى در بناهاى آن به عمل آورد و بناهايى ساخت كه مهمترين آنها « عين زبيده » ( چشمهء زبيده ) در مكّه است .