راه عرفه ، اين نظر را كه يازده ميل هم گفته شده و ازرقى « 1 » در تاريخ خود بيان كرده است ، وارد كند و در عين حال خاطر نشان سازد كه در اين باره ، قول كسىكه معقتد به هفت ميل است ، اولويّت دارد . همچنان كه ماوردى « 2 » و شيخ ابواسحاق شيرازى و نووى « 3 » نيز چنين اعتقادى دارند و جدّم ، ترجيح ايشان را پذيرفته است . البته در اينكه اين نظر برتر است ، جاى تأمّل است .
در ناپذيرفتنى بودن ، آن بهويژه سخن نووى كه در اين باره دچار آشفتگىهاى كلامى هم شده است ، پيش از اين سخن گفتيم . علّت اين امر نيز تقليد ايشان و دور بودن آنها از مكان و بىتوجّهى به واقعيت امر است و اگر هر يك از اين بزرگان ، به اين نكته توجه مىكردند ، درستى آنچه گفتيم براى آنها روشن مىگشت ، ولى آنها تقليد كردند و سخنشان درست نمىآيد . سخن در اين باره به درازا كشيد ، ولى موجباتى براى اين تفصيل وجود داشت .
استاد ما نويسنده و مفتى علّامه كمالالدين محمدبن موسىبن عيساى دميرىِ مصرىِ مكّىِ شافعى ، از قول جدم اين شعر را باز مىگفت و مىخواند و معتقد بود كه بهتر آن است كه گفته شود :
و مِن يَمَن سَبعٌ بتقديم سينها * لذلك سَيل الحَرم لم يعد بنيانه
اين مصرع از بيت ، بنا به گفتهء امام صلاحالدين خليلبن محمد أقفهسي « 4 » از آنِ اوست و استاد ما كمالالدين هم علت اين تغيير در مصرع را آن مىدانست كه سيل غير حرم ، وارد حرم نمىشود ، ولى در مصرع جدّم ، مطلبى جز دعا وجود ندارد ؛ اين مطلب را چندين نفر از علما ذكر كردهاند ، هر چند با آنچه ازرقى مىگويد و معتقد است كه سيل
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 131
( 2 ) - « الأحكام السلطانيه » 165
( 3 ) - تهذيب الأسماء ، ج 1 ، ق 2 ، ص 82
( 4 ) - براى شرح حال او ، نك : « الضوء اللامع » ، ج 3 ، ص 204 - 202 ، شمارهء 765