هفتم ذرع مىشود . بدين ترتيب اندازهء حريم حرم را از همه طرفهاى معروف ، بر حسب اندازههاى متفاوت و چهارگانهء ميل در اصل اين كتاب به رشته تحرير در آورديم و در اين كتاب تنها به ذكر اندازههاى ياد شده بر حسب ميل سه هزار و پانصد ذرعى ، بسنده كرديم ؛ زيرا اين مقياس ، هم برترى دارد و هم اين كه رعايتِ اختصار شده است .
حدود حرم را در اين ابيات نيز به نظم در آوردهاند :
وللحرم التحديد من أرض طيبة * ثلاثة أميال إذا رُمْتَ إتقانه
وسبعة أميال عِراق و طائف * و جُدّة عَشْر ثمّ تسعٌ جِعرانه
و من يَمَنٍ سبعٌ بتقديم سينها * فَسَلْ ربَّك الوهّاب يرزقك غفرانه
وقد زيد في حدّ لطائف أربعٌ * و لم يرض جمهور لذا القول رجحانه
سراينده دو بيت نخست را نمىشناسم و دو بيت آخر نيز متعلق به جدّ پدرى من قاضىالقضات كمالالدين ابىالفضل محمدبن احمد نويرىِ شافعى ، قاضى و خطيب مكّه و عالم حجاز در عصر خويش است كه خدايش بيامرزاد ! من اين شعر را در كتاب وى به نام « المسلم بدية الحرّ المسلم » به خط يكى از بزرگان يافتم . برخى از مردم اوّلين بيت سرودهء جدّم را به گونهء ديگرى مىخوانند :
و مِن يَمَنٍ سبعٌ بتقديم سينها * وقد كملت فاشكر لربّك إحسانه
و همين نيز نزد مردم مشهور است و توجيه اين اختلاف هم مىتواند از اين قرار باشد كه جدّ من ، شعر را به هر دو صورت سروده است . جدّم در بيت اوّل ، بر آن بود كه حدّ حرم ، از سمت يمن را به روايت ماوردى در « احكام السلطانيه » « 1 » و به روايت ابىاسحاق شيرازى در « المهذّب » بيان كند ؛ زيرا سرايندهء دو بيت نخست به اين قسمت ، نپرداخته بود .
منظور جدّم از سرودن بيتِ دوم اين بود كه در مورد حدّ حرم از سمت طائف و از
هامش
( 1 ) - نگاه كنيد به فصل مربوط به حدود حرم ، از كتاب « الأحكام السلطانيه » ، ص 173