باشد و فاصلهء عقبهء منا تا علمين به فاصلهء مكه تا عقبه منا ، افزوده گردد و روىهمرفته بالغ بر هشت ميل و يك سوم ميل و هفتاد و هفت ذرع گردد و اين رقم به مثابهء فاصلهء حرم از اين جهت - با در نظر گرفتن گفتهء نووى مبنى بر فاصلهء يك فرسخى ميان مكه و منا - مىگردد و در عين حال با اين سخن نووى كه مىگويد حدّ حرم از سمت عرفه هفت ميل است ، متناقض مىشود و در نتيجه آنچه در مورد حد حرم از سمت عرفه گفته است ، مورد تأكيد قرار مىگيرد .
چه بسا برداشت از سخن نووى اين باشد كه فاصله حدّ حرم از اين جهت به ميزان يك فرسخ بيشتر از آن مقدار است - به اعتبار اين كه فاصله مكه و منا از بابالمعلّاة در نظر گرفته شود - زيرا از عقبه بابالمُعلّاة تا انتهاى عقبه ياد شده ، يازده هزار و دويست و چهل و يك ذرع و يك هفتم ذرع و فاصله ميان منا و علمين به اندازهء دو برابر فاصلهء مكه تا منا به اضافهء هزار و سيصد و شصت ذرع است و بدين ترتيب فاصلهء ميان منا و علمين ياد شده ، شش ميل و يك سوم ميل به اضافهء يكصد و چهارده ذرع مىشود . و اگر فاصلهء مكه تا منا يك فرسخ باشد و از بابالمعلاة حساب كرده باشند و فاصله منا و علمين را هم به فاصلهء مكه و منا بيفزايند ، روىهمرفته 9 ميل و يك سوم ميل و يكصد و چهارده ذرع مىشود كه فاصلهء حرم از اين سمت بنا بر قول نووى است كه ميان مكه و منا را يك فرسخ مىداند .
بايد دانست كه گفتهء نووى مبنى بر فاصلهء يك فرسخى ميان مكه و منا متضمن اشارهاى است كه نشان مىدهد او شش هزار ذرع بودن ميل را نپذيرفته است ؛ زيرا اگر پذيرفته بود لازم مىآمد كه مسافت بيان شدهء مكه تا منا ، به طور غير مستقيم بوده باشد ، زيرا اين فاصله از سه ميل كه مقدار فرسخ باشد ، به ميزان يك ميل و يك هشتم ميل و هشت ذرع و شش هفتم ذرع با در نظر گرفتن مسافت از بابالمعلّاة ، كمبود دارد و اگر از باب بنى شيبه در نظر بگيريم ، سه چهارم ميل و يك ششم ميل و شش ذرع و چهار هفتم ذرع ، كم مىآورد و در صورتى كه سخن نووى را هم بر راه راست و هم بر راه غير مستقيم بتوان حمل كرد ، حمل آن بر راه راست و مستقيم ، اولى است . واللَّه اعلم .
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 128
مساهمون: محمد مقدس
ص١٢٨