هستند كه نسبت به دو نشان نزديك به عرفه ، از مكه نزديكترند و بنابراين چنانچه دو نشان ياد شده ، علامت حدّ حرم از اين جهت در نظر گرفته شوند ، درستتر از آن به نظر مىرسد كه حد حرم را پايينتر از آنها يا برابر آنها در جهت عرفه و نزديك به مسجد منسوب به آنها بدانيم كه سخن ازرقى در هر دو جا ، چنين القايى در پى دارد ؛ زيرا در دو نشان مورد نظر ، دو قطعه سنگ وجود دارد كه روى هر كدام از آنها مرقوم شده است :
« أللّهم أيد بالنّصر و الظّفر عبدك الشّاكر لأنعمك يوسف بن عمر ، فهو الآمر بتجديد هذا العلم الفاصل بين الحل و الحرم » .
و نيز در آن نوشته شده است : « در سال ششصد و هشتاد و سه بنا شد » . يوسفبن عمر همان ملك مظفر والى يمن است و رسم بر آن بوده كه چنين بنايى تنها بر اساس اخبار فراوان يا نشانى از قبل ، صورت مىگرفته و بناى كهنه را بازسازى و نوسازى مىكردند . واللَّه اعلم .
گروهى بر آنند كه « فاصلهء حرم از اين سمت و جهت به ميزان هفت ميل است » ، اشكالى كه بر اين گفته مىتوان وارد كرد اين است كه : فاصلهء حرم ، با در نظر گرفتن هر ميل برابر با سه هزار و پانصد ذرع - چه از باب بنىشيبه در نظر بگيريم و چه از بابالمعلّاة - بيش از ده ميل مىشود . اين فزونى نيز - همچنان كه اندكى پيش گفتيم - از آنجاست كه فاصله حرم از اين سمت - بنا بر آن كه ميل را چهار هزار ذرع بدانيم و مسافت را از باب بنى شيبه حساب كنيم - برابر است با نُه ميل و يك پنجم ميل و يك چهارم يك دهم ميل به اضافهء دو هفتم ذرع ( ( 27 ذرع ) + ( 14 + 15 + 9 ) ) مىشود و اگر از بابالمعلّاة منظور كنيم ، برابر با هشت ميل و سه چهارم ميل و يك پنجم و يك دهم ميل و هفت هزارم ميل به اضافه دو هفتم ذرع خواهد شد و اگر فاصله حرم از اين جهت را با احتساب هر ميل برابر دو هزار ذرع بگيريم از مبدأ باب بنى شيبه به ميزان هجده ميل و سه پنجم ميل و دو صدم ميل به اضافه دو هفتم ميل و با احتساب بابالمُعَلّاة به عنوان مبدأ برابر با هفده ميل و نيم ميل و يك بيست و پنجم ميل و شش هفتم خمس يك صدم ميل خواهد شد و فاصلهء
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 126
مساهمون: محمد مقدس
ص١٢٦