حرم از اين سمت با احتساب اينكه يك ميل برابر با شش هزار ذرع است ، برابر با شش ميل و يك پنجم ميل و يك ششم يك صدم ميل به اضافه دو هفتم ذرع با در نظر گرفتن باب بنى شيبه به عنوان مبدأ ؛ و به ميزان پنج ميل و نيم ميل و يك سوم ميل و يك سوم يك پنجم ميل و دو پنجم يك هفتم يك صدم ميل - با در نظر گرفتن بابالمعلّاة به عنوان مبدأ - خواهد شد . حال اگر فاصلهء حرم در اين جهت بنا بر هر يك از چهار اندازه ميل چنانكه گفتيم باشد ، نادرستى سخن كسى كه اين فاصله را هفت ميل مىداند ، روشن مىشود ؛ زيرا با اقتضاى اين گفتهها ، در تناقض قرار مىگيرد و در مورد همهء اندازههاى ميل به جز برابرى آن با شش هزار ذرع كمتر از آن اندازهها و نسبت به ميل شش هزار ذرعى ، بيشتر از آن اندازهها در مىآيد . و اين افزايش به ميزان تقريباً ده ذرع كمتر از چهار پنجم ميل با احتساب باب بنىشيبه ( به عنوان مبدأ اندازهگيرى ) و به ميزان يك ميل و تقريباً يك ششم ميل با در نظر گرفتن بابالمعلّاة به عنوان مبدأ است .
نووى در اين مورد دچار اشتباه شده و در مورد حدّ حرم از اين جهت سخنى دارد كه با گفتهء وى مبنى بر هفت ميل بودن آن تناقض دارد ؛ زيرا در « الإيضاح » مىگويد : بدان كه ميان مكه و منا يك فرسخ فاصله است ( معناى « فرسخ » را در كتابهاى ديگرش آورده است ) . با بيان فاصله ميان مكه و منا و نيز فاصله ميان منا و دو نشانى كه نشان حدّ حرم از سمت عرفه هستند ، تناقض ميان اين نظر و گفته خودش - كه آنرا هفت ميل دانسته است - روشن مىشود . امّا فاصله ميان مكه و منا ، سيزده هزار و سيصد و شصت و هشت ذرع از ديوار و باب بنىشيبه تا عقبه است كه حدّ بالايى منا پس از جَمرهء عقبه به شمار مىرود و فاصلهء ميان منا تا عَلَمَين ياد شده ، بيست و سه هزار و هشتصد و چهل و دو ذرع و يك هفتم ذرع از حدّ عقبهء ياد شده تا علمين پيش گفته است و اگر چنين باشد ، مسافت عقبهء منا تا عَلَمين مزبور ، در صورتى كه از باب بنى شيبه محاسبه گردد ، دوبار دو هزار و هشتصد و نود و سه ذرع كسر شود ، همان فاصله ميان مكه تا منا است .
از اين گفتهء نووى كه فاصلهء مكه و منا را يك فرسخ مىداند ، لازم مىآيد كه ميان عقبهء ياد شده و علمين مورد نظر ، پنج ميل و يك سوم ميل و هفتاد و هفت ذرعِ دستى
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 127
مساهمون: محمد مقدس
ص١٢٧