يوسفى الآبى و وزير شرفالدين ابوالقاسم و شيخ شمس الدين محفظ بن وشّاح و بسيارى ديگر كه داراى آثار و تأليفات متعددى نيز هستند ، ياد كرد .
* * * در بارهء اين كتاب - يعنى المختصر النافع - مؤلف خلاصهء كتاب شرايع الاسلام فى مسائل الحلال و الحرام را - كه خود يكى از متون زنده تا به امروز بهشمار مىرود - در آن آورده است . اين كتاب در چهار بخش است « 1 » : عبادات ، عقود ، ايقاعات و احكام .
بخش عبادات با كتاب ( فصل ) طهارت آغاز و به كتاب امر به معروف و نهى از منكر پايان مىيابد .
بخش عقود با كتاب تجارت آغاز و به كتاب نكاح ختم مىشود .
بخش ايقاعات با كتاب طلاق آغاز و به كتاب نذر پايان مىيابد .
و سرانجام بخش احكام با صيد و ذبح ( شكار و كشتار صيد ) آغاز و به ديات ختم مىشود .
شمول هر بخش بر فصلهاى ياد شده به همين صورت ، شكل متعارف تأليفات علماى اماميه از زمان مؤلف تا به امروز است ؛ پيش از آنزمان وضع كاملًا به اين صورت نبود و مثلا در بابهاى عبادات يحيى بن سعيد الهذلى الحلى « 2 » در مقدمه كتاب خود نزهة الناظر فى الجمع بين الاشباه و النظائر مىگويد : « استادمان ابوجعفر محمد بن الحسن الطوسى ( قدس الله روحه ) مىگويد : عبادات شرع پنج تاست : نماز و
هامش
( 1 ) . در ميان مؤلفان فقهاى اماميه ، عادت بر آن قرار گرفته كه موضوعهاى فقهى را به چهار بخش : عبادات ، عقود ، ايقاعات و احكام تقسيم بندى كنند ؛ اى بسا وجه منحصر ساختن موضوعات به اين چهار بخش از اين قرار است كه موضوعات مورد بحث در فقه يا مربوط به امور اخروى ( يعنى رابطه بنده با خدا ) و يا در پيوند با امور دنيوى است . حالت اول را عبادات گويند و حالت دوم يا نيازمند صيغهاى هست يا خير . آنچه به صيغهاى نياز ندارد ، احكامى چون ديه ، ارث ، قصاص و خوراكىهاست و آنچه نيازمند صيغهاى است يا دو طرف دارد يا يك طرف ، آنچه شامل يك طرف مىشود ايقاعات نام دارد و همچون طلاق و آزادى برده است و آنچه دو طرف را در برمىگيرد عقود نام دارد و معاملات و نكاح شامل آن مىگردد . عبادات با كتاب طهارت به عنوان پيش درآمدى براى عبادات ، آغاز مىشود .
( 2 ) . او از بزرگان علماى اماميه و صاحب كتابهاى : الجامع فى الفقه و المدخل فى الاصول و نزههء الناظر فى الجمع بين الاشباه و النظائر است و به سال 689 . ق وفات يافت .