است . و اگر بندگان خدا به طاعت فرمان داده شدهاند خداوند مانع از آن نمىشود و اگر معصيتى مرتكب شوند مىتواند مانع از انجام آن شود و اگر هم مانع شد و انجامش دادند اين او نيست كه آنها را به اين گناه آلوده كرده است . آنگاه امام فرمود : هر كس حد و مرز اين سخن را به خوبى درك كند مخالف خود را هميشه ، مجاب مىكند .
و در برخى روايات آمده است كه حسين بن خالد به ايشان گفت : اى فرزند رسول خدا مردم بنا به رواياتى كه از اخبار به نقل از امامان ( ع ) نقل مىشود اين نسبت را مىدهند كه قائل به تشبيه و جبر هستيم . امام به او فرمود : اى فرزند خالد به من بگو آيا اخبارى كه از پدرانم ( ائمه ) دربارهء جبر و تشبيه روايت شده بيشتر است يا آنچه كه در اين باره از پيامبر نقل شده است ؟ عرض كردم : آنچه كه در اين مورد از پيامبر نقل شده البته كه بيشتر است . فرمود : پس آنها بايد بگويند كه رسول خدا قائل به جبر و تشبيه است عرض كردم : آنها مىگويند كه رسول خدا در اين باره چيزى نگفته و تنها از ايشان روايت شده است . فرمود : پس بايد بگويند كه پدرانم نيز چيزى در اين باره بيان نكردهاند . و در ادامه فرمود : آن كس كه به تشبيه و جبر قائل باشد كافر است و مشرك و ما در دنيا و آخرت از او بيزاريم ، اى فرزند خالد ! اخبار در مورد جبر و تشبيه را افراطيونى كه عظمت خود را به اندك گرفتهاند از سوى ما جعل كردهاند هر كس آنان را - افراطيون - ( غلاة ) دوست داشت ما را بخشم آورده است و هر كس با آنان ناسازگار باشد ما را دوست داشته است و هر كس دوستى آنان را برگزيند با ما دشمنى كرده است و هر كس با ما دوستى كند با آنها ( بايد ) دشمنى ورزد . هر كس با آن پيوند داشت از من گسسته است و هر كس در حقشان بدى كند در حق ما خوبى كرده است و هر كس خوارشان دارد ما را گرامى داشته و به همين ترتيب امام نسبت به آنها و شيوههايشان ( مسلمانان را ) برحذر مىداشت و سرانجام فرمود : هر كس از شيعيان ما باشد آنان را به دوستى و ياورى نمىپذيرد .
راويان روايت مىكنند كه آن حضرت با گروهى از علماى اهل كتاب - يهود و نصارى - و ستارهپرستان مناظره كرد همچنانكه با فرقههاى مختلف اسلامى نيز در موضوعهايى كه مورد بحث بود مناظره فرمود . اين موضوعها عرصه نبرد عقيدتى ميان معتزله و ديگر فقها و محدثين بود كه ما نمىتوانيم تمامى آنچه را كه در اين زمينه روايت شده ، نقل كنيم و از اين جهت به اين مقدار از پاسخها و مناظرههاى آن حضرت بسنده كرديم تا شيوهء علمى و آرامى را كه ائمه اطهار در گفتگو و مناظره با ديگران پيش مىگرفتند ، به تصوير كشيم .
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي ) — صفحة 425
مساهمون: هاشم معروف الحسني
ص٤٢٥