مىكند بويژه كه در آن دورانى كه علما و علاقهمندان به ثبت وقايع و آثار در تأليف و تصنيف پيشدستى مىكردند . تدوين و تأليف كتب به بالاترين سطح خود رسيده بود و دهها نوشته در حديث و سيره و تاريخ و تفسير و ديگر موضوعهاى اسلامى و غير اسلامى پديد آمده بود ؛ ولى اينكه اين تأليفات شيعه كجا هستند تاريخ نسبت به سرنوشت آنها بىتفاوت مانده همچنانكه مؤلفين در احوال رجال و آثار آنها نيز آنان را ناديده گرفتهاند و بدون ترديد بسيارى از آنها تا قرنهاى چهارم و پنجم نيز باقى مانده بودند و همچنانكه گفتيم مؤلفان كتب اربعه ياد شده ، آنها را ملاك كار خود قرار داده بودند و بيشتر آنها را سلجوقيان ، تاتارها ، ايوبيها و ديگر متجاوزين ضمن اتلاف كتابخانهء شاپور وزير و كتابخانهء طوسى در بغداد و كتابخانهء قصر فاطمى در قاهره ، از ميان بردند و به علاوه كتابهايى نيز از كتابخانهء محمد بن عمير كه از ترس هارون الرشيد آنها را زير خاك سپرده بود از ميان رفتند هارون الرشيد او را به زندان انداخته بود و همهء اموالش را مصادره كرده بود و هنگامى كه از زندان خارج شد آنها را كهنه و پلاسيده يافت اين كتابها شامل صدها كتاب متعلق به ياران امام صادق و امام باقر ( ع ) بود .
و از كتاب سرائر محمد بن ادريس عجلى كه پس از شيخ طوسى مىزيسته چنين مىنمايد كه او برخى از اين نوشتهها را در اختيار داشته و در سرائر ، بلاواسطه از آنها نقل كرده است چه آورده است كه : از آن جمله ، چيزى است كه موسى بن بكير - الواسطى در كتاب خود به نقل از حمران بن اعين شيبانى وارد كرده و پس از آنكه مقدارى از كتاب ياد شده را نقل مىكند مىگويد : و از جمله مواردى است كه از كتاب معاوية بن عمار برگزيديم برخى احاديث در احكام حج و نماز را از آن نقل مىكند و سپس مىگويد : از جمله مواردى است كه از كتاب احمد بن محمد ابى نصر البزنطى برگزيديم .
همچنانكه از نوشتههاى ابان بن تغلب ، جميل بن دراج و سيارى و البزنطى و حريز بن عبد اللّه سجستانى و حسن بن محبوب السراد و عبد اللّه بن بكير و ديگران نقل كرده است و عبارت او در اينكه مستقيما از آنها نقل كرده تقريبا صريح است .
و از نوشتههاى شهيد در الذكرى و كفعمى در مصباح خود چنين برمىآيد كه برخى از تأليفاتى كه ياران ائمه ( ع ) از خود بجاى گذاشتند نزد آنها بود و حر عاملى نيز در فصل فائدهء ششم كه ضميمهء جلد سوم چاپ قديمى وسايل كرده به همين مطلب ، آشكارا اشاره شده است .
در هر صورت در آن صدد نيستم كه اين مطالب را تحقيق كنم و يا تمامى
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي ) — صفحة 261
مساهمون: هاشم معروف الحسني
ص٢٦١