ترجمهء گزارشنامهء هيأت اعزامى مسيحيان به چين به زبان فارسى و نسخهء اساس ويرايش
خوشبختانه نه تنها اين اثر بزرگ يعنى گزارش هيأت اعزامى مسيحيان به چين به زبانهاى غربى ترجمه شده بلكه بخشى از آن در قرن يازدهم هجرى به زبان فارسى نيز برگردانده شده است . مترجم آن در پيشگفتار متن ، خود را محمد زمان فرنگىخوان معرفى مىكند و اشاره مىنمايد كه هنگام اقامت در هند آن كتاب را در خانهء كشيش بوزيو ديده است . به نظر مىرسد كه بخش ترجمه شده را با كمك آن كشيش به فارسى برگردانده است .
محمد زمان در پيشگفتار كتاب خود دربارهء نويسندهء اصلى كتاب چنين مىنويسد :
« پادرى ريكسوس كه پيشواى پادريان مذكور بود كتابى تصنيف كرد مشتمل بر اخبار و حقايق چين . . . » و در ضمن ذكر مىكند آن كشيش در سال نهصد و هفتاد هجرى ( 1563 م . ) « 1 » وارد چين شده ، اجازهء اقامت گرفته ، به سبب معاشرت با چينيان با اوضاع و احوال اين مملكت آشنا شده و در زمان اقامت خود زبان چينى را هم فراگرفته است .
پس از آنكه ويرايش و پژوهش اين متن از طرف دكتر مظفر بختيار به عنوان پاياننامهء دكترى به اينجانب پيشنهاد شد ، براساس اين اطلاعات در پكن به منابع مربوط به فعاليت مبلغان مسيحى در چين و فهرست آثار آنان و كتابهاى مربوط به اين موضوع رجوع كردم . اما از آنجا كه تعداد مسيحيان معاصر با نويسندهء مزبور در چين كم نبود و آثار مشابه آن نيز فراوان وجود داشت ، بويژه آنكه در نسخهء خطى فارسى نام نويسنده به صورت تصحيف شده آمده ، مشخص نمودن نام دقيق نويسنده كار آسانى نبود . تا
هامش
( 1 ) . در واقع ماتيو ريچى در سال 1582 م . وارد چين شد .