براساس اين اطلاعات به مطالعهء منابع چينى دربارهء شخص ماتيو ريچى پرداختم و پس از تحقيقات و بررسىهاى زياد معلوم شد كه نام چينى او « لى ما دو » بوده كه در سال 1552 م . به دنيا آمده ، در 1578 م . سفر خود را به چين آغاز كرده و در 1610 م . در پكن درگذشته است . هنگامىكه ترجمهء چينى مهمترين كتاب او يعنى يادداشتهاى ماتيو ريچى دربارهء چين را خواندم و آن را با نسخهء فارسى مقابله كردم اطمينان يافتم كه همچنانكه ايوانف نوشته « 1 » كتاب تاريخ چين ( چيننامهء ) محمد زمان برگردانى است از باب دوم تا دهم جلد اول كتاب يادداشتهاى ماتيو ريچى دربارهء چين يا هيأت اعزامى مسيحيان به چين كه مترجم تنها باب دوم آن را به دو بخش تقسيم كرده و بقيهء بابها طبق تقسيمبندى اصل كتاب است . بدين ترتيب علاوه بر پيشگفتار مترجم ، متن ترجمه شده به فارسى داراى ده باب است .
وقتى كه كار بدينجا رسيد باز هم جاى سؤالى براى من باقى بود كه چرا مترجم در كتاب چيننامه نام نويسندهء اصلى را ريكسوس و ايوانف در كتاب مذكور او را امكييوس يا ريكييوس خوانده است « 2 » ، و كداميك از اين نامها صحيح است . با مقايسهء بازنويس و تلفظ نام نويسنده در زبانهاى مختلف « 3 » معلوم شد شكل ريكسوس يا ريكييوس صحيحتر است . زيرا در كتاب ضمايم تذكرهها و فهرست آثار يسوعيان در چين چنين آمده كه ماتيو ريچى در اول ژانويهء 1596 م . در نان چانگ « 4 » با نام
Riccius
« 5 » امضا كرده است و اين كلمه به فارسى ريكييوس نوشته مىشود . البته امكان دارد كه اختلاف تلفظ در زبانهاى مختلف موجب اختلاف آوانويس شده باشد . اما يك نكته مسلم است كه نام نويسنده با حرف « ر » نه با حرف « ا » شروع مىشود . به نظر من ريكييوس ( ريكسوس ) نام خود ماتيو ريچى است نه نام گردآورنده مجموعهء ماتيو ريچى « 6 » .
هامش
( 1 ) .Concise descriptive catalogue of the Persian manuscripts in the curzon collection , asiatic society of Bengal , Wladimir Ivanow , Calcutta . 1926 , page 96 of Geography , Etc .( 2 ) .Concise descriptive catalogue of the Persian manuscripts in the curzon collection , asiatic society of Bengal , Wladimir Ivanow , Calcutta . 1926 , page 96 of Geography , Etc .( 3 ) . ، ( به زبان انگليسى )Matthew Ricci، ( به زبان پرتغالى )Matteo Richo، ( به زبان ايتاليايى )Matteo Riccio( 4 ) . ( ؟ ؟ ؟ )Nan Chang( 5 ) . ؟ ؟ ؟ 544 - 543 ؟ ؟ ؟
( 6 ) . ذكاء ، « محمد زمان نخستين نگارگر ايرانى كه به اروپا فرستاده شد » : 44 ، زيرنويس يك .