گسترش سفرهاى دريايى و مطالعهء متون سنتى چين كمكم پيشرفت كرد ، و در اواخر اين سلسله به علت علاقهء شديد مردم به آموزش آن و همچنين از بين بردن فرمان جو يوان جانگ و نيز آمدن كشيشهاى اروپايى و در پى آن آگاهكردن مردم از نجوم جديد ، اين علم پيشرفت قابل توجهى نمود .
؟ ؟ ؟ 179 ؟ ؟ ؟
( 121 ) ص 24 ) خواجهسرا : در زبان چينى به آن هوان گوان
Huanguan )
؟ ؟ ؟ ) يا تيا جيان
Taijian )
؟ ؟ ؟ ) مىگويند كه به معنى خدمتكاران دربارى است .
تا قبل از سلسلهء هان شرقى ، هوان گوانها سترون نمىشدند . خواجهسرايان قدرت اجرايى خاصى نداشتند اما با تقرب بسيار نزد پادشاه و جلب علاقه و اعتماد ، نفوذ فراوان در دربار داشتند . اقتدار و نفوذ آنها در دورهء سلسلهء مينگ نسبت به دورههاى ديگر بيشتر و طولانىتر بوده است تا به حدى كه تنها خواجه مىتوانست با پادشاه همكلام گردد و پيام وزيران را به شاه و فرمانهاى شاه را به وزيران برساند .
؟ ؟ ؟ 439 - 438 ؟ ؟ ؟
( 122 ) ص 24 ) فرقهء ديگر مغربىاند : به دانشمندان اخترشناس قوم هوئى هوئى ( مسلمان ) اشاره دارد .
در كتب تاريخى آمده است كه منجّمان مسلمان در دورهء سلسلههاى تانگ و سونگ فنون گاهشمارى و علوم و اصطلاحات جديد اخترشناسى را از سرزمينهاى خاورميانه وارد چين كرده و مىتوان گفت سهم بزرگى را در توسعهء علم نجوم اين كشور ادا نمودند ، خصوصا در دورهء سلسلهء يوان ( مغول ) ، چرا كه در پى تجاوزات چنگيز به غرب آسيا ، مبادلات علمى در اين زمينه ميان چين و كشورهاى مسلمان ديگر بيش از پيش انجام يافت . در اين زمان عدهاى از كارشناسان چينى در رصدخانهء مراغه به تحقيق مشغول بودند و كاملا در كارهاى خود ورزيده شدند تا جايى كه در تنظيم « تقويم جلالى » نيز شركت نمودند .
در عين حال كارشناسان مسلمان نيز از سرزمينهاى غربى آسيا به چين آمده ، علم نجوم و گاهشمارى مسلمانان معاصر را براى چينيان به ارمغان آوردند . فرمانروايان سلسلهء يوان احترام خاصى براى اين گروه از منجمان قايل بودند و حتى آنها را به استخدام سى تيان جيان
Sitianjian )
؟ ؟ ؟ ، به معنى ادارهء اخترشناسى ) نيز درآوردند .
با تأسيس هوئى هوئى سى تيان جيان
Huihuisitianjian )
؟ ؟ ؟ ، يعنى : ادارهء اخترشناسى هوئى هوئى ) در سال 1271 م . عدهاى از منجمان خاورميانه در اين اداره به كار مشغول شدند و در تكميل و توسعهء محاسبههاى گاهشمارى چين نقش بسيار بزرگى را