قاعده و قانون مردم چين است كه هر سلسله و هر قبيله كه به مسند سلطنت مىنشيند ملك را به اسم خاص مىنامند . مثلا چون سلطنت و پادشاهى از سلسله [ اى ] و قبيله [ اى ] بگردد و به سلسلهء ديگر رسد آن سلسله ملك را به نام و لقب سلسله و قبيلهء خويش مىنامند زيرا كه در كتب قدماى ايشان چنين به نظر رسيد كه چين را بعضى تان 10 مىناميدند يعنى بغايت وسيع و پس از آن ، آن ملك را يو 11 ناميدند يعنى آرام ، بعد از آن هيّا « 1 » 12 ناميدند يعنى عظيم ، بعد از آن سيام 13 [ ناميدند ] « 2 » يعنى آراستگى ، بعد از آن جو 14 ناميدند يعنى كامل و پس از آن هان 15 خواندند يعنى كهكشان ، [ و آن قوم كه ] « 3 » الحال سلطنت ميرانند مين 16 ناميدند يعنى روشنايى ، به كثرت استعمال لفظ تا 17 بر آن افزودند تامين 18 گفتند يعنى روشنايى عظيم .
و نزديكان و مردم گرد و نواحى چين چون از اين نامها بسيار واقف نبودند هريك آن ملك را به نامى خواندند چنانچه مردم كوچين سين 19 و مردم سيام « 4 » 20 چين و مردم جيپان ، تان 21 و قوم تاتار 22 هان گفتند . و بعضى مردم مغرب 23 آن ملك را خطاى خوانند . و سواى آن نامها كه هر سلسله از پادشاهان ، آن ملك را به آن نامها ناميدهاند نامهاى ديگر نيز هست كه اهل چين هميشه ملك خود را به آن مىنامند چنانچه چيومكو 24 و چيوهوا « 5 » 25 [ 6 ] كه معنى اول ملك و دوم باغ 26 بود كه هريك از اين دو در ميان دنيا باشد به زعم اهل چين .
و سبب اين نامها آنست كه مردم چين آسمان را كروى و زمين را مربع تصور كردهاند 27 و گفتهاند كه چين در ميان آن مربع واقع شده است . لهذا [ هر ] گاه كه در صورت اقاليم مردم فرنگ مىديدند كه چين در گوشه [ اى ] از مشرق واقع است آزرده مىشدند . بنابر آن پادرى ريكسوس « 6 » در صورت اقاليم كه به زبان چينيان ساخته بود چين را در ميان آن نصب كرد ليكن متأخرين و مردم اين زمان چين بر غلط خود واقف شده خجل مىشوند و متقدمين خود را سخريّت و استهزا مىنمايند .
هامش
( 1 ) . اين كلمه را مترجم از شكل لاتين آنHiaآوانويسى كرده است . تلفظ چينى آن « شيا »Xia )؟ ؟ ؟ ) است .
( 2 ) . ص ناخوانا ، افزوده از ك .
( 3 ) . ص ناخوانا ، افزوده از ك .
( 4 ) . ص ، ك : شام ، متن ايتاليايىSiamiو متن انگليسىSiamese.
( 5 ) . ص ، ك : چيوهرا ، كاتب نسخه اشتباه كرده هوا را هرا نوشته . متن اصلاح و تصحيف چيوهوا است كه در متنهاى ايتاليايى و انگليسىCiumhoaضبط شده .
( 6 ) . ص ، ك : ايكسوس . تصحيح قياسى .