عبيده سلمانى و ربيع بن خثيم . بدين سان امير مؤمنان پرچمى برايش فراز آمد و اين نخستين پرچمى بود كه در كوفه فراز مىشد تا ربيع با آن راهى پيكار در مرزها شود . « 1 »
واقدى : اولين كسى كه در بدر براى مشركان شتر كشت ابوجهل بود ؛ وى در « مَرّ الظهران » ده شتر نحر كرد و پس از او امية بن خلف در « عُسفان » نه شتر و سرانجام سهل بن عمرو در « قَديد » ده شتر قربانى كردند . « 2 »
مبرّد : مهلب در هنگام رويارويى با خوارج به سخنرانى پرداخت و گفت : اى مردم ، شما كيش اينان را مىشناسيد و مىدانيد كه اگر بر شما چيره شوند در دينتان فتنهگرى مىكنند ، و خونتان را مىريزند ، پس بر همان چيزى كه على بن ابىطالب با نخستين كسان ايشان جنگيد ، شما نيز با آنان به جنگ برخيزيد . « 3 »
ابن ابنالحديد ، از نوشتهى هاشم و عبدشمس به ابن ابىرؤبه دباس : اولين كسى كه پسران هاشم از پسران عبدشمس كشتند ، عفيف بن ابى العاص بن اميه بود كه حمزة بن عبدالمطلب وى را كشت . « 4 »
مسعودى : و اصل بن عطاء به سال 231 ق . درگذشت . معتزله به دو نامور شدهاند . وى نخستين كسى بود كه سخن از « منزلة بين المنزلين » به ميان آورد ؛ بدين معنى كه فاسق مسلمان نه مؤمن است و نه كافر . « 5 »
ابن عبدربه : پس از روزگار على ( ع ) ، اولين كس از ميان خوارج كه شورش آغاز كرد ، حوثره اقطع بود كه وقتى معاويه در كوفه بود ، او سوى نخيله رفت و گروهى پيرامون وى گرد آمدند . چون امام حسن ( ع ) رو سوى مدينه آورد و پاى در راه نهاد ، معاويه از امام خواست تا نبرد با آنان را عهدهدار شود . امام حسن ( ع ) فرمود : به خدا
هامش
( 1 ) . الاخبار الطوال 165
( 2 ) . المغازى 1 / 144
( 3 ) . الكامل فى اللغة و الادب 3 / 227
( 4 ) . شرح نهج البلاغه 15 / 232
( 5 ) . مروج الذهب 4 / 22 .