كوشيدهايم كه خانه را آباد كنيم و آغاز و پايان آن را مىشناسيم ، پس اگر حقى باشد ، بيشترش از آن ما است . » « 1 »
ابناثير در رخدادهاى سال 44 ق . : مروان در مدينه ، مقصوره « 2 » ساخت و او نخستين كسى بود كه در آن شهر بدين كار پرداخت . معاويه پيشتر و آن هنگام كه يكى از خوارج به او حمله برد ، در شام چنين كرده بود . « 3 »
روايت است كه اولين بار ، توفان بود كه نقشهى مسجد كوفه را دگرگون كرد . سپس ياران كسرى چنين كردند و آنگاه نعمان بن منذر و سرانجام زياد . « 4 »
ابناثير در رخدادهاى سال 100 ق . : حنش بن عبدالله بن صنعانى از ياران على ( ع ) بود و چون كشته شد ، پيكرش را به مصر بردند . وى نخستين كسى بود كه نقشهى مسجد جامع سرقسطه « 5 » را در اندلس كشيد . « 6 »
بلاذرى : پيش از ظهور قصى ، قريشيان از چاهى كه لؤى بن غالب در بيرون مكه حفر كرده بود و از آبگيرها و حوضچههاى بالاى كوهها و از چاهى كه مرّة بن كعب آن سوى عرفه حفر كرده بود ، مىنوشيدند . سپس قصى چاهى كند و آن را عجول ناميد و آن اولين چاهى بود كه قريش در مكه حفر كرد . يكى از رجزخوانان حاجيان در بارهاش گفته است :
تروى على العجول ثم تنطلق * ان قصياً قد وفى و قد صدق
بالشبع للناس و رى مغتبق
« از عجول سيراب مىشوى و ره مىسپارى ، كه قصى وفا و راستى پيشه كرده و گرسنگى و تشنگى را هماره از مردمان زدوده است . »
هامش
( 1 ) . مروج الذهب 2 / 272
( 2 ) . اتاقكى در مسجد كه امام در آن بايستد . ر . ك : لغتنامهى فارسى ، دهخدا
( 3 ) . الكامل 3 / 446
( 4 ) . الكافى 8 / 279
( 5 ) . ساراكوزا در اسپانياى كنونى
( 6 ) . الكامل 5 / 56 .