سيوطى : معزالدوله نخستين كس از ديلميان بود كه بر عراق فرمان راند . وى خبرچينان را در بغداد پراكند و كشتىگيران و شناگران را برانگيخت و جوانان بغدادى چندان به كار كشتى و شنا شدند كه يك جوان شناگر بغدادى ، آتشدانى به دست مىگرفت و ظرفى بر آن مىنهاد و گوشت مىپخت و در همان حال از رود مىگذشت . « 1 »
فيروزآبادى : تستر بر وزن جُندب ، نام شهرى است . و ششتر ( با دو شين نقطهدار ) تغييريافتهى همان است . و دروازه اين شهر نخستين دروازهاى است كه پس از توفان برپا شد . « 2 »
بلاذرى : نصر گويد : ظُفر ( با ضمه و سكون ) نام جايى در كنار شميط ميان مكه و شام از مسير سرزمين فزاره است . امقرفه در آنجا كشته شد . وى كه دوازده پسر داشت ، مردم را بر ضد پيامبر ( ص ) مىشورانيد . در نبرد بزاخه نيز مردم را برمىانگيخت . سپاه طليحه نزد او گرد آمدند و خالد او را كشت و سرش را نزد ابوبكر فرستاد و او آن را بياويخت . و به گمان آنان ، در تاريخ اسلام ، اين اولين سرى است كه آويخته شد . « 3 »
محدث نورى ( در روايات فضيلت مساجد ) : امام صادق ( ع ) فرمود : بر مبناى نقشهاى كه آدم ترسيم كرد ، مرز مسجد كوفه ، آخر بازار سرّاجها است . پرسيدند : پس چه كسى آن را دگرگون كرده است ؟ فرمود : پيش از همه ، توفان آن را تغيير داده است ، سپس ياران كسرى و نعمان و سرانجام زياد بن ابىسفيان . « 4 »
گويم : شايد ابن ابىسفيان از افزودههاى ناسخان باشد .
هامش
( 1 ) . تاريخ الخلفاء 1 / 286
( 2 ) . القاموس المحيط 356
( 3 ) . معجم البلدان 4 / 60
( 4 ) . مستدرك وسائل الشيعة 3 / 400 .