ابوالقاسم تنوخى گفته است : اولين مسئوليتى كه بر دوش من نهادند ، قضاوت در عسكر مُكرَم « 1 » و شوشتر و جندىشاپور و نواحى آن بود كه قاضى ابنبهلول تنوخى آن را به من سپرده بود . « 2 »
چون عمر بن عبدالعزيز زمام حكومت را گرفت ، نخستين دادخواهى او بازگرداندن فدك بود . او حسن فرزند امام حسين ( ع ) و بنا به قولى ، امام سجاد ( ع ) را فرا خواند و فدك را به وى برگرداند ، ولى چندى بعد ، يزيد بن عبدالملك آن را بازستاند . دوباره سفاح آن را به عبدالله بن حسن بازپس داد . بار ديگر منصور آن را گرفت و مهدى برگرداند . باز هادى ستاند و هنگامى كه مأمون براى نخستين بار به دادخواهى پرداخت ، گريست و فرمان داد تا آن را پس دهند . پس از وى ، متوكل آن را بازگرفت و به بازيار بخشيد ، و كسى را فرستاد تا نخلى را كه پيامبر ( ص ) به دست خويش كاشته بود ، ريشهكن كند ، و بعدها ، آن فرستاده فلج شد .
اولين كسى كه در بصره به داستانسرايى پرداخت ، اسوَد بن سريع تميمى بود . « 3 »
گويند : همو عهدهدار ترسيم نقشهى مسجد كوفه شد . برخى اما گفتهاند : كعب بن سوار نقشهى آن را كشيده است .
اولين قاضى مدينه عبدالله بن نوفل هاشمى بود « 4 » و اولين قاضى مدائن ، سلمان بن ربيعه .
هامش
( 1 ) . اردوگاه مُكرَم ، شهر سابق ، كه اكنون ويرانههايش به نام « بند قير » در خوزستان موجود است . شهر به وسيلهى يكى از سران عرب به نام مكرم ، كه حجاج او را براى دفع شورشى در نزديك اهواز فرستاده بود ، ساخته شد . عسكر مكرم نزديك شهر ساسانى رستمقباد ، كه به دست اعراب ويران شده بود ، تأسيس گرديد ، و بر دو طرف رود مرقان ( آب گرگر كنونى ) - در بالاى محلى كه اينك آب گرگر به شطيط مىريزد - قرار داشت . ر . ك : دائرةالمعارف فارسى مصاحب 2 / 1734
( 2 ) . معجم الادباء 14 / 16 ؛ نيز بنگريد به : الغدير 3 / 382 . در متن از ابنجوزى نقل شده است .
( 3 ) . رجال طوسى 25
( 4 ) . صبح الاعشى 1 / 475 .