عقل دارى ؟ گفت : آرى ، هم عقال مىكنم و هم نحر مىكنم . گفت : واى بر تو ، من به زبان مردم با تو سخن مىگويم . گفت : و من به زبان مردم تو را جواب مىدهم . پرسيد : آيا در صلحى يا جنگ ؟ گفت : صلح . خالد به كاخهاى ابيَض و ابنبقيله و عدسيين كه در آنها پنهان شده بودند ، اشاره كرد و پرسيد : پس اين دژها براى چيست ؟ گفت : اينها را در برابر نابخردان ساختهايم تا خردمندان را پاس داريم . اينجا بود كه به سازش رسيدند و به پرداخت سالانه صدهزار توافق كردند . « 1 »
ابنجوزى : اولين رفتارى كه مسلمانان انجام آن را از عثمان نپسنديدند ، بازگرداندن عمويش حَكم بن ابىالعاص از تبعيد بود . به او گفتند : دشمن خدا و رسولش را بازگرداندهاى و با خدا و رسولش از در مخالفت در آمدهاى ! گفت : پيامبر وعدهى بازگشت او را به من داده بود . به همين سبب ، گروهى از صحابه نماز پشت سر او را وانهادند . حَكم در روزگار خلافت وى مُرد و عثمان بر او نماز گزارد و در پى جنازهاش رفت . ابنجوزى گويد : از اين رو بود كه عايشه گفت : اين نعثل ( درازريش ) را بكشيد ؛ خداى او را بكشد كه كفر ورزيده است . « 2 »
مسعودى : ابنعايشه نخستين كس از عباسيان است كه در اسلام به دار آويخته شد . مأمون او را كشت . « 3 »
طبرى از ابنعبّاس : اولين پرخاش آشكارى كه مردم در بارهى عثمان بر زبان آوردند ، زمانى بود كه وى به هنگام فرمانروايى خويش ، نماز را در مِنى دوركعتى خواند و در سال ششم آن را تمام گزارد . شمارى بسيار از ياران پيامبر ( ص ) اين را بر او عيب گرفتند . « 4 »
بلاذرى از ابوعبيده : اولين كارگزار حضرت على ( ع ) در خراسان عبدالرحمان بن
هامش
( 1 ) . فتوح البلدان 240
( 2 ) . تذكرة الخواص 189
( 3 ) . مروج الذهب 2 / 448
( 4 ) . تاريخ الامم و الملوك 4 / 267 .