اولمان « 1 » در توبينگن انتشار داد وهدف اصلى وأولية آن ، بررسى اجمالي تاريخ طب در اسلام بود . امّا اولمان ، با دريافت اين نكته كه از يكسو منابع ناشناخته بسيارى در نسخههاى خطى مدفون شده است واز سوى ديگر منابع ومطالب بسيار زيادى در كتابهاى چاپى پنهان مانده ويا مورد توجّه قرار نگرفته ويا بد فهميده شده است ، قبل از هر چيز لازم ديد كه اطلاعات كتابشناختى معتبرى فرآهم آورد . كتابنامه ديگر از آن فؤاد سزگين از دانشگاه فرانكفورت درآم - ماين است كه در چهار چوب كلى تاريخ جامع منابع ومتون عربى تا حدود سال 1000 م . گنجانيده شده است . ميزان گنجينههاى خطى كه فؤاد سزگين به شرح آن پرداخت وتا آن زمان ناشناخته مانده بود ، به راستى درخور توجّه است . امّا درعينحال نويسنده از فقدان وجود تفسيري تاريخي براي دادهها سخت آگاه بود ، وخود را ناگزير ديد كه به تلاش جسورانهاى براي فرآهم آوردن نوعي تاريخ موقّت طبّ اسلامى در سدههاى آغازين اسلام دست زند « 2 » . اين دو اثر نشانگر اين حقيقتاند كه مطالعهء تاريخ طبّ اسلامى هنوز در مراحل نخست خويش است ومنابع تنها به گونهاى ناقص شناسايى شده است . اين منابع يا به هيچ روى مطالعه نشده ويا به ندرت با شرح وبسط كافى مورد مطالعه قرار گرفته است .
همچنين هر دو اثر بيانگر اين نكتهاند كه كشفياتى كه در اين زمينه بايد صورت گيرد ومسائلي كه به حلّ آن بايد مبادرت شود ، بسيار زياد است . تا جايى كه من اطلاع دارم ، هنوز هم آرشيو جامعي از ميكرو فيلمهاى نسخ خطى پزشكى خاور نزديك وجود
هامش
( 1 )M . Ullmann , Die Medizin im Islam ( Leiden - Koln , 1970 : Handbuch der Orientalistik , Erste Abteilung , , Ergazungsband , VI , 1 )بررسى اجمالي وطراز أولى است در طب اسلامى نوشته مانفرد اولمان كه در سال 1978 در ادينبورگ منتشر شده است .
( 2 ) -Geschichte des arabischen Schriftums , Band III : Medizin - Pharmazie , Zoologie - Tierheilkunde bis ca 430 H . ( Leiden : Brill , 1979 ) .