سخنى نمىگويند مگر در بارهء ميراث ميّت و آنچه براى ورثه گذاشته است ! و امثال و اقران او نمىانديشند مگر در بارهء اين كه چه كنند تا به چنان ثروتى كه او رسيده ، برسند ! و هيچ يك از اينها در بارهء اين كه خدا راجع به جنازهء خود او ، و سرانجام كارش چه خواهد خواست ، نمىانديشد و چيزى موجب اين حالت نيست جز قساوت قلب به دليل معصيت و گناه فراوان ! تا آنجا كه ما ، خدا ، روز قيامت و خطراتى را كه پيش روى خود داريم فراموش كرده به لهو و لعب و غفلت و كارهاى بىفايده مىپردازيم ، پس بايد از خدا درخواست كنيم تا ما را از اين غفلت ، بيدار كند كه بهترين حالات حاضران بر جنازهء ميّت ، گريستن بر ميت است ، در حالى كه اگر عاقل باشند بايد بر حال خود بگريند نه بر ميت ، همان طورى كه يكى از دانشمندان مىگويد :
بر مردگان مىگريد و از خود فراموش كرده * گمان مىبريد كه مصيبت وى از سوك آنها كمتر است پس اگر او خردمند و باهوش و درايت است * بايد بر خود گريه كند نه بر مردگان ( 1 ) ! مردى حضور پيامبر خدا ( ص ) عرض كرد : چه كسى از همه مردم پارساتر است ؟ فرمود : آن كه از قبر و پوسيدگى بدن فراموش نكند ، و زيور زايد دنيا را ترك كند ، و آنچه را مىماند ، بر آنچه ناپايدار است ، مقدّم بدارد ، و فردا را از زندگى خود نشمارد ، بلكه خود را از اهل قبور بداند ( 2 ) ! پيامبر ( ص ) فرمود : هيچ منظرهاى را نديدم مگر اينكه منظرهء قبر دردناكتر از آن بود . ( 3 ) گويند : نخستين چيزى كه پس از مرگ با فرزند آدم سخن مىگويد ، قبر اوست كه مىگويد : من خانهء كرمها و خانهء تنهايى و غربت و سراى تاريكى و ظلمتم ! اين است آنچه خود آماده كردهاى ، و من اينها را مهيّا نساختهام .
ابو ذر فرمود : آيا شما را از روزى آگاه نسازم كه آن روز ، روز تنگدستيم ،
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 516
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٥١٦