چنين محبتى در دل آنها نينداخته بود ، كودك ناتوانترين موجود در انجام كارها بود ، سپس بنگر كه چگونه بتدريج او را قدرت ، هوش ، عقل و راهنمايى مىبخشد تا به حد بلوغ و كمال مىرسد ، نوجوان و جوان و بعد ميان سال و سپس پير مىشود ! به مصداق فرمودهء خداى تعالى : « آيا مىدانيد كه بر انسان روزگارى گذشته است كه چيز قابل ذكرى نبود . ما انسان را از نطفه بهم آميخته آفريديم تا بيازماييم و او را شنوا و بينا قرار داديم ، و به او راه راست را نشان داديم ، يا سپاسگزار است و يا ناسپاس ( 15 ) . » بنا بر اين به لطف و بخشندگى او نگاه كن و همچنين به قدرت و حكمتش كه اين آثار قدرت ربانيش تو را به حيرت اندازد ، پس نهايت تعجب از آن كسى است كه خط زيبايى و يا تصويرى روى ديوار ببيند و بسى زيبا و نيكو شمارد و تمام همتش را صرف انديشه و تفكر روى نقاش و خطاط كند كه چگونه نقاشى كرده و خط را نوشته است ! و چگونه چيره دست بوده است ؟ و همواره به چشم عظمت بدانها مىنگرد و با خود مىگويد : چقدر ماهر بود و چه كار مهمى ! و چقدر توانايى ! امّا به اين عجايب خلقت مىنگرد چه در وجود خودش و چه در پيكر ديگران و غافل از سازنده و صورتگر ، بدون اين كه عظمت و جلال و حكمتش او را به شگفت و حيرت اندازد ! ! اين بود شمهاى از شگفتيهاى پيكر خودت كه بررسى تمام آنها ممكن نيست و نزديكترين ميدان است براى انديشهء تو و روشنترين گواه است بر عظمت آفريدگارت و تو غافل از همهء اينها سرگرم شكم و شهوتى و از وجود خود چيزى نمىدانى جز اينكه گرسنه شدى بخورى تا سير شوى و بخوابى و شهوتت كه ايجاب كند ، شهوترانى كنى و موقع خشم به مقابله با ديگران برخيزى ! در صورتى كه چهارپايان در شناخت تمام اينها با تو شريكند و تنها خاصيّت انسان كه ديگر حيوانات از آن محرومند شناخت خدا از روى انديشه و نگرش به ملكوت آسمانها و زمين و شگفتيهاى آفاق و انفس است ، زيرا بندهء خدا بدان وسيله در رديف فرشتگان مقرّب قرار گرفته و در زمرهء پيامبران و صديقان مقرب درگاه پروردگار
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 477
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٧٧