كوهها به وديعت نهاده و چشمهسارها را بگشايد و رودها را روى زمين جارى مىسازد ، و از ميان سنگ خشك و خاك تيره آب گوارا ، رقيق ، صاف و زلال را بيرون آورد و همه چيز را بدان وسيله زندگى بخشد ، و درختان و گياهان گوناگون از دانه برويند ، انگور ، زيتون ، خرما ، انار و ميوههاى زياد غير قابل شمار ، با اشكال و رنگها و طعمها و صفات و بوهاى مختلف ، كه بعضى خوردنىترند تا بعض ديگر ، همه با يك آب سيراب مىشوند و از يك زمين بيرون آيند .
اگر كسى بگويد : اختلاف اين ميوهها در اختلاف بذر و ماده اصلى آنهاست ، پاسخ آن است كه چه وقت در هستهء خرما ، درختى با خوشههاى خرماى چون گلوبند وجود دارد و كى در يك دانه هفت خوشه و در هر خوشه يك صد دانه بوده است ! آنگاه به بيابانها بنگر و ظاهر و باطن آن را با هم مقايسه كن ، خواهى ديد كه ظاهر آن خاكى همسان است امّا وقتى آب باران روى آن مىبارد ، شاداب شده ، رشد مىكند و از هر نوع گياهان زيبا با رنگهاى مختلف و گياهان همسان و غير همسان برويد ، كه هر كدام طعمى و رنگى و بويى و شكلى غير از ديگرى دارد ، به انواع فراوان و گوناگونى و شكلهاى مختلف آنها بينديش ! سپس در باره طبيعت و خواص گياهان و منافع فراوان آنها دقت كن كه چگونه خداوند در گياهان دارويى سودمند به وديعت نهاده است ، كه يكى جنبهء غذايى و ديگرى جنبهء تقويتى دارد ، اين يكى كشنده است و آن يكى باعث سردى است و آن ديگرى در معده هضم شود ، صفرا را از اعماق پىها مىزدايد ، و اين يكى در صفرا تجزيه مىشود ، و يكى بلغم و سوداء را از بين مىبرد ، و آن ديگرى خود بلغم و سودا توليد مىكند ، يكى خون را تصفيه مىكند و ديگرى در خون تجزيه مىشود ، و از زمين هيچ برگ و گياهى نمىرويد مگر اين كه داراى منافعى است كه انسان قادر نيست تا به دليل فراوانى آنها ، از خواص آنها مطلع شود ، و ما اگر بخواهيم انواع مختلف گياهان ، منافع ، حالات ، و شگفتيهاى آنها را باز گو
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 479
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٧٩