هفت مرتبه - بر آن كسى كه مىداند ، يعنى اينكه علم بر او حجّتى است ، زيرا مىگويند : چرا به آنچه مىدانستى عمل كردى ، و چگونه شكر نعمت خدا را بجا آوردى .
پيامبر ( ص ) فرمود : از همهء مردم عذاب آن عالمى در روز قيامت سختتر است كه به علمش ، عمل نكرده است ( 6 ) ، و از عملش سودى نبرده است . و ما آنچه را كه بيان داشتيم با عالم بدكار تطبيق نمىكند ، بلكه آنچه در فضيلت علم رسيده است ، مطابق اوست ! پس شيطان دل او را بدان متوجّه مىسازد كه مطابق ميل اوست ، و آن خود عين غرور و فريب است ، زيرا كه وى اگر با چشم بصيرت بنگرد ، مثل او همان بود كه ما گفتيم ، و اگر به چشم ايمان بنگرد ، آن كسى كه از فضيلت علم او را خبر داده است ، همان از نكوهش عالم بد نيز خبر داده است و هم اينكه خبر داده است كه حال ايشان از حال نادانان بدتر است ! مثل عالم به خدا و صفات و اسماء پروردگار كه عمل ندارد ، و فرمان و حدود الهى را ضايع مىكند مثل كسى است كه مىخواهد به پادشاهى خدمت كند ، پادشاه و اخلاق و صفات ، رنگ ، شكل ، و طول ، عرض ، عادت و موضع او را بشناسد ، لكن در حالى كه قصد خدمت او را دارد كليه كارهايى كه موجب خشم پادشاه مىشود ، انجام دهد و از تمام آنچه كه مورد محبت او است - از قبيل : لباس ، شكل ، حركت و سكون - دستش تهى مىباشد ، به همهء آنچه كه باعث نارضايتى آن پادشاه است آلوده است و تنها به شناخت خود او ، نسب ، نام و نشان و روش او در تنبيه خدمتكاران چسبيده است . و اين شخص واقعا فريب خورده است ، زيرا اگر علاوه بر شناخت خود او و اسم و نسب و راه و روشش ، به آنچه كه او دوست دارد ، آراسته شود و امر او را اطاعت كند ، به طور قطع به رسيدن مقصود يعنى تقرب به او و از خواص او شدن ، نزديك خواهد بود ، جز اينكه كوتاهى و تقصير او در تقوا ، و پيروى از خواستههاى نفسانى دليل بر آن است كه از شناخت خداى تعالى تنها اسم بدون واقعيت و معنى نصيب او شده است . زيرا
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٤٠٧