زيرا هر كه مالش بيشتر ، نيازش به مردم بيشتر ، و هر كس به مردم نيازمند باشد ناگزير از دورويى با آنها و نافرمانى خدا براى رضاى مردم خواهد بود ، و اگر چه انسان ممكن است از انجام اعمال خلاف در امان بماند ، اما هرگز از نياز به مردم ، در امان نخواهد بود ، و از نياز به مردم است كه دشمنى و عداوت به وجود مىآيد و حسد ، كينه ، ريا ، خودخواهى ، دروغ ، غيبت ، سخن چينى و ساير گناهان مخصوص دل و زبان نيز از نياز و احتياج برمىخيزد ، و غير ممكن است كه به ساير اعضاى بدن نيز سرايت نكند و همهء اينها به بدى مال و نياز به نگهدارى و روبراه كردن ثروت مربوط است ، و هيچ كسى از صاحبان ثروت نيز بر كنار از آن نيست ، وانگهى هر كس را كه مالش از ياد خدا باز دارد و اساسا هر چيزى كه باعث غفلت از ياد خدا باشد ، زيانكارى و خسران است .
و از اين رو عيسى ( ع ) فرموده است : اگر كسى مال را از غير راه حلال به دست آورد ، آن مال سه ويژگى دارد ؛ گفتند : اگر آن مال از راه حلال باشد چه ؟
فرمود : در راه ناحق صرف كند . گفتند : اگر در راه صحيح صرف كند چه ؟
گفت : اصلاح مال از ياد خدا غافل مىسازد ، و اين خود درد كشندهاى است ، زيرا اصل عبادت و راز آن ياد خدا و انديشه در عظمت او و در بارهء مصنوعات اوست و همهء اينها به دلى آسوده نياز دارد ، در صورتى كه زمين دار صبح و شام در انديشه ستيز با كشاورزان و حسابرسى است و دشمنى با افراد شريك و نزاع سرآب و مرزهاى زمين و كشمكش با مأموران دولت در بارهء ماليات ، و با مزدوران در مورد كوتاهى در كارشان و با زارعان در بارهء خيانتشان است و همچنين بازرگان در انديشه خيانت شريك و سود را تنها بردن ، و كوتاهى در كار و از بين بردن سرمايه است ، و همين طور صاحب گوسفند و ساير انواع مال ، و آن كه كمتر از همه گرفتارى دارد ، پول نقدى است كه زير زمين مخفى كرده ( 11 ) همواره در اين فكر است كه چگونه خرج كند و چگونه نگهدارى كند ، و مىترسد از اينكه مبادا كسى از آن مطلع شود ، و فكر مىكند چگونه طمع مردم را از آن ببرد ، و راههاى
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 303
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣٠٣