دستهء دوم ، آنچه كه بهرهء آنى دارد و در آخرت هيچ نتيجه و فايدهاى ندارد ، مانند لذتجويى از تمام گناهان و استفاده از مباحات زايدى كه در زمرهء رفاه و بيهودهكاريهاست مانند برخوردارى از اموال فراوان : زر و سيم ، اسبان برجسته ، چهارپايان ( 1 ) ، كشتزار ، خدمتگزاران مرد و زن ، خانهها و كاخها ، جامههاى لطيف و غذاهاى لذيذ ، بهرهمندى انسان از تمام اينها ، دنياى نكوهيده است ، پس هر گاه كسى اين وسايل را به قصد رفاه و كامجويى در اختيار بگيرد ، از اهل دنيا و شيفتگان به دنيا و خوشيهاى آن است ، با اين تفاوت كه علاقه به دنيا گاهى باعث عذاب اخروى و غضب خدا نسبت به انسان است كه همان حرام است . و نوع ديگر از علاقهء به دنيا آن چيزى است كه ميان بندهء خدا و مقامات عاليه فاصله مىشود و باعث طولانى شدن حساب در روز قيامت مىگردد كه آن را حلال مىنامند ، و آدم با بصيرت و آگاه مىداند كه در عرصهء قيامت ، به خاطر حسابرسى ، ايستادن به مدت زياد ، خود نيز عذاب است ، و هر كس در حسابش خدشه و نقص پيدا شود ، در عذاب مىافتد زيرا پيامبر خدا ( ص ) فرمود :
حلال دنيا حساب دارد ، و حرامش باعث كيفر و مجازات است ( 2 ) . زيرا اگر هيچ عذابى جز حساب روز جزا نبود ، از دست دادن درجات عالى بهشتى ، و حسرت از دست دادن آنها به خاطر لذتهاى ناچيز ، پست و ناپايدار دنيوى ، خود نوعى عذاب بود ، و اكنون تو حالت خود را در دنيا بسنج ! اگر به امثال خود ، مىنگرى ، كه پيش از تو خوشبختيهاى دنيا را داشتهاند ، چگونه در دل حسرتها مىبرى در صورتى كه مىدانى تمام آنها خوشبختيهاى گذراى ناپايدار و آميخته به گرفتاريها و تيرگيها بودهاند پس چه حالى خواهى داشت در مورد از دست دادن خوشبختيهايى كه عظمت آنها وصف ناپذير و ابدى است . بنا بر اين ، تمام كسانى كه از وسايل رفاه دنيوى برخوردارند و هدف اخروى از آنها ندارند ، از بهرهء اخروى آنها برخوردار نمىشوند .
دستهء سوّم ، امورى كه انسان ناگزير از آن است ، و مربوط به خوردن ،
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 288
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٢٨٨