صميمى ، آگاه و متديّن باشد ، و از او بخواهد كه مواظبش بوده و همه حالات و افعال او را - از اخلاق ، رفتار و معايب ظاهر و باطن ناپسند - زير نظر بگيرد و به او بازگو كند ، و هر كس مايل است خود را اصلاح كند بايد چنين كارى را بكند .
يكى از بزرگان مىگفت : خداوند بيامرزد آن كس را كه عيبهاى مرا به صورت هديهاى به من بازگو كند . ( 1 ) عمر ، پيوسته از حذيفة بن اليمان درخواست مىكرد و مىگفت : تو صاحب سرّ پيامبر خدا ( ص ) در بين منافقان بودى ، آيا در من اثرى از نفاق ديدى ؟ حذيفه مىگفت : تو به حال خود ، آگاهترى ، دوستان اندك بودند و كسى كه شوخى را ترك گفته و جدّى عيب را بازگو كند كم بود ، و در ميان دوستان تو ، حسود و مغرض وجود داشت ، آنچه را هم كه عيب نبود ، عيب مىديد ، و يا كم نبودند كسانى كه از روى شوخى بعضى از عيبهاى تو را از تو پنهان مىداشتند .
براى همين بود كه بعضى از بزرگان از مردم كناره مىگرفتند ، مىگفتند :
چرا با مردم معاشرت نمىكنيد ؟ مىگفتند : چگونه با مردمى معاشرت كنيم كه عيبهاى ما را مىپوشانند ، براستى دينداران سخت علاقمند بودند كه با هشدار ديگران از عيبهايشان آگاه شوند . امروز كار بر عكس شده ، مردم زمان ما ، هر كس عيبشان را بگويد بدترين مخلوقات در نزد آنهاست ، و شايد اين مطلب حاكى از سستى ايمان باشد . براستى اخلاق بد چون عقربها و مارهاى گزندهاى هستند كه اگر كسى بگويد زير لباستان عقربى است بايد از او ممنون باشيم ، و خوشحال باشيم و وضع عقرب را بررسى كنيم كه چگونه او را از پا درآوريم . البتّه صدمه عقرب كشنده بر جسم يك روز يا كمتر از يك روز است ! امّا صدمهء اخلاق ناروا بر بنياد دل است و ترس از آنكه براى هميشه پس از مرگ و يا هزاران سال باشد ! و با اين همه ما از آن كه ما را هشدار داده است خوشحال نمىشويم و در صدد از بين بردن آن برنمىآييم ، بلكه براى كسى كه ما را نصيحت كرده است ، مقابل به مثل مىكنيم ، و مىگوييم ، تو نيز چنين و چنان مىكنى ، و بجاى استفاده از نصيحت او
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 188
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص١٨٨