مقدمه
تقاويم رسمي وغير رسمي منتشره در إيران ، پايان ماه رمضان سال 1412 ويا رؤيت هلال اوّل ماه شوّال را در روز شنبه پانزدهم فروردين ماه 1371 برابر با چهارم فوريه 1992 تعيين كرده بودند . امّا بر خلاف اين پيشبينى ، روز جمعه چهاردهم فروردين ماه به عنوان روز آخر ماه رمضان ويا رؤيت هلال اوّل ماه شوّال اعلام ومراسم عيد فطر در روز شنبه 15 فروردين ماه برگزار گرديد .
اعلام تغيير تاريخ عيد فطر ، بار ديگر خاطرهء بحثهاى تاريخي در رؤيت هلال پايان ماه رمضان را در أذهان زنده كرد . شايد عدهاى از خوانندگان در مدت عمر خود تاكنون چند بارى رؤيت هلال غير منتظره را تجربه كرده باشند . اين بحث وجدل در مورد رؤيت هلال از قديم الأيام در ميان مسلمين وجود داشته است . امّا مطلب مهم اين است كه در پارهاى از موارد ، از جمله مناقشهء فوق ، مىتوان با استناد به محاسبات نجومى ، حدود رؤيت را مشخص كرد . البتة در اين مقاله ، هدف رد ويا قبول رؤيت ادعا شده نيست ، بلكه هدف اين است كه با ارائه روش ونحوهاى ديگر در مسألهء رؤيت ، گوشهء ديگرى از دقايق امر به نظر أهل فن برسد .
اهلّهء قمر
براي روشنتر شدن مسأله رؤيت هلال ، لازم است موضوع جلوهء ماه در آسمان به اشكال متغير ويا اهلّهء قمر را ، اندكى مشروحتر در اين مقاله بياوريم .
قرنهاى مديدى است كه خورشيد وماه ، اين دو جلوهگر روز وشب ، وصال وفراق خود را براي زمينيان در طول هر ماه قمري به نمايش مىگذارند .
همه مىدانيم كه زمين در طي يك سال شمسي در مدارى بيضى شكل يك بار به دور خورشيد گردش مىكند كه اصطلاحا آن را حركت انتقالى كرهء زمين مىنامند . حركت وضعي زمين به دور خود در 24 ساعت نيز روشن است . ماه هم به طور متوسط در مدت 5 / 29 شبانه روز يك بار به دور زمين مىگردد . نتيجة اين حركات به چشم