ناظر زمينى ، حضور روزانه خورشيد در پهنهء آسمان وحضور اهلهء قمر در آسمان شب است .
براي ناظر زمينى ، ماه در طول ماههاى قمري از صفر تا 360 درجه نسبت به خورشيد به طرف مشرق فاصله مىگيرد . زماني فاصلهء زاويهاى ماه وخورشيد در آسمان بسيار به هم نزديك است وعملا در كنار يكديگر قرار مىگيرند كه اصطلاحا قران نيّرين ويا رسيدن ماه وخورشيد به همديگر ناميده مىشود . در اين حالت طول دايرة البروجى ماه وخورشيد برابر بوده وفاصلهء زاويهاى آنها برابر عرض دايرة البروجى ماه مىشود . فقط به هنگام كسوف است كه فاصلهء زاويهاى ماه وخورشيد در وقت قران بسيار تقليل مىيابد ودر كسوف كامل به صفر درجه مىرسد . چنانكه قران نيّرين به أفق محلى در طول روز واقع شود ، نور فراگير خورشيد مانع از ديدن ماه خواهد بود ، چه أوّلا طرف تاريك ماه به سوى زمين قرار مىگيرد وثانيا بازتاب نور منعكس شده از كرهء زمين كه به سطح غير روشن ماه مىتابد ، چندان قدرت ندارد كه بتواند طرف تاريك ماه را براي نظارهگر زمينى در روشنايى روز قابل رؤيت كند . لذا عروس ماه به هنگام وصال خورشيد كه اصطلاحا محاق ويا ماه نو ناميده مىشود ، به چشم زمينيان تمام روى خود را پوشيده داشته وقابل رؤيت نيست . امّا اگر قران ماه وخورشيد در محلى به هنگام شب صورت گرفته باشد ، آن شب از شكوه ماه در آسمان خبري نيست ، چه ماه نزديك خورشيد قرار داشته وبه عبارت ديگر بر فراز نيمكرهء روشن زمين كه أوقات روز را مىگذرانند ، قرار دارد .
با گذشت زمان از لحظهء قران ماه وخورشيد ، فاصلهء زاويهاى ماه از خورشيد به طرف مشرق بيشتر وبيشتر شده وكم كم هلال باريكى از سطح روشن كرهء ماه كه بر طرف خورشيد قرار گرفته ، در أفق غربى پس از غروب خورشيد براي مدت كوتاهى پديدار مىشود . اولين رؤيت چنين هلالي كه هميشه طرف محدب آن به جانب مغرب قرار دارد ، با چشم غير مسلّح ، آخرين روز ماه قمري هلالي است وروز بعد از رؤيت اولين هلال ماه پس از محاق ، روز اوّل ماه قمري هلالي است .
پس از رؤيت اوّلين هلال ، فاصلهء زاويهاى ماه وخورشيد بيشتر وبيشتر مىشود . با
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3018
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٠١٨