استخراج أو صحيح نخواهد بود واختلافاتى كه به شهادت مجلهء نجوم شمارهء 9 ومجلهء مشكاة در مدت سى سال أخير ، حد أقل سى ماه در تقويمهاى منتشر شده به چشم مىخورد ، ناشى از همين است كه در بخش آخر اين مقاله توضيح داده خواهد شد .
شرح قانون رؤيت هلال
در وقت غروب آفتاب روز بيست ونهم ماه قمري ، تقويم نيّرين ( خورشيد وماه ) وعرض قمر وهمچنين با استفاده از فرمولهاى مثلثاتى وبه ازاى جزو قمر ( از اجزاى منطقة البروج ) اختلاف منظر طول وعرض قمر را بايد استخراج نمايند ( اگر بخواهند به طور سهل وآسان اين دو اختلاف را به دست آورند ، از جدول زيج
astronomicales tables
استفاده نمايند ) سپس اختلاف منظر طول را از تقويم قمر كم كنند تا تقويم مرئى قمر به دست آيد واختلاف منظر عرض قمر را چنانچه عرض قمر جنوبي باشد ، به عرض قمر بيفزايند واگر عرض قمر شمالي باشد ، اختلاف منظر عرض را از عرض قمر كم كنند تا عرض مرئى قمر حاصل شود . سپس اگر عرض مرئى شمالي باشد ، تعديل الغروب را بر تقويم مرئى قمر اضافه نمايند واگر عرض جنوبي باشد آن را از تقويم مرئى قمر بكاهند .
آنچه به دست آيد « قمر معدل » خوانند .
طريقهء سادهتر كه نمىتوان به آن اعتماد كامل داشت : براي تحصيل قمر معدل ، عرض قمر را كه در موقع غروب آفتاب روز 29 ماه استخراج كرده است ، 3 / 5 آن را به نام انحراف به دست آورده ، آن را به تقويم قمر اضافه كنند اگر عرض شمالي باشد ودر غير اين صورت از آن كم كنند تا قمر معدل حاصل شود .
بعد مطالع جزو نظير آفتاب را از مطالع نظير قمر معدل كم كنند ، باقيمانده را بعد معدل خوانند وتقويم شمس را از تقويم قمر كم كنند وباقيمانده را بعد سوى نامند . پس از اين محاسبه هر يك از بعد معدل وبعد سوى از ده درجه كمتر باشد ، در اين صورت هلال أصلا رؤيت نمىشود وماه مفروض 30 روز است . واگر بعد معدل بين ده تا دوازده درجه وبعد سوى از ده درجه بيشتر باشد ، در اين صورت هلال ماه باريك ديده مىشود واگر بعد معدل بين دوازده تا چهارده درجه باشد ، هلال ماه متوسط ديده مىشود واگر از چهارده درجه بيشتر باشد ، هلال ماه بزرگ وبلند ديده مىشود .