پس به هر پنج از آن ز خانهء شمس * گير برجى وجاى مه مىدان
يعنى ، هر چند روزى كه از ماه قمري سپرى شد دو برابر كن وسپس عدد 5 بر آن بيفزا وحاصل را بر 5 تقسيم كن واگر باقي مانده آيد يك عدد نيز بر خارج قسمت اضافه كن ، وبه شمارهء خارج قسمت از برجى كه خورشيد در آن قرار گرفته شماره كن تا به جاى ماه دست يازى ؛ مثلا اگر خورشيد در برج پنجم ( أسد - مرداد ) وروز 14 ماه قمري باشد چنين داريم :
7 ( 3 باقيمانده ) 1 + 6 5 ( ) 33 5 + 28 2 ( ) 14
در نتيجة از برج أسد ( جاى خورشيد ) بايد هفت برج به جلو برويم تا به برج دلو بهمن برسيم پس قمر در برج دلو است . روشهاى ديگر نيز وجود دارد . « 1 »
در فرض بالا ، اگر 7 روز از ماه قمري گذشته باشد ، چنين داريم :
4 1 + 3 5 ( ) 19 5 + 14 2 ( ) 7
وقتي از جايگاه خورشيد - مرداد - چهار شماره ؛ يعنى أسد ، سنبله ، ميزان ، عقرب را شماره كنيم خواهيم ديد كه قمر در عقرب است .
شايان ذكر است چون بر پايه حركت تقديمى ، ( رجعي ، قهقرايى وبازگشتى ) برجها از جايگاه نخستين خود خارج وبه سمت مغرب مىروند ، قمر وقتي از « برج عقرب » خارج شد هم چنان در « صورت عقرب » است وبيش از يك شبانه روز ديگر طول مىكشد تا از « صورت عقرب » هم خارج گردد . از اين رو پارهاى از تقويمنگاران به اين نكته متذكر ودر تقويمشان يادآور مىشوند .
به ديگر سخن ، قمر هر دو روز ونيم - برابر 60 ساعت - از محاذاة هر برج واز جمله برج عقرب عبور مىكند ، وقتي از برج عقرب گذشت لازم است 24 ساعت ديگر بر آن افزود وجمعا سه روز ونيم صبر نمود وسپس در امر ازدواج مثلا صيغهء عقد را اجرا كرد .
گفتنى است از احكام نجوم آن چه مورد نصّ آيات وروايات است ( چون قمر در عقرب و . . . ) مورد تأييد فقه است .
هامش
( 1 ) . ر ك : دروس هيئت ، ج 1 ، ص 451 .