شايان ذكر است كه سندهاى مزبور بر أساس محاسبات رايانه است ؛ ليكن تقويمنگاران ما هنوز روش خواجة ( بعد ده درجه برابر با مكث چهل دقيقه بالاى أفق - بعد معدّل - وسپرى شدن 20 ساعت از تولد ماه ) را از نظر دور نداشتهاند ؛ امّا مردم در عمل با چشمهاى تيزبين ويا به وسيله دوربين و . . . اين فاصله را به نصف تقليل داده وهلال را گاهى يك روز جلوتر از اعلام منجّم رؤيت مىكنند ، وچه بسا ياوهاى هم نثار ونصيب منجّم گردد !
4 . عوامل فيزيكى
دود ، گرد وخاك ، وبخار آب نيز نقش تعيينكننده دارند . از اين رهگذر در فصل زمستان كه بخار آب در جوّ ، زياد است رؤيت هلال مشكلتر است وچون در فصل تابستان ، بخار آب كم است وساير گازهاى انعكاس دهندهء نور بيشتر مىشود . رؤيت هلال آسانتر خواهد بود .
همچنين عوامل ديگر مانند : ابرها وكوهها سبب مىشوند رؤيت هلال ماه دشوار شود ، بر خلاف هواي صاف وسطح هموار زمين كه موجب مىشود ديد انسان بيشتر گردد .
5 . عدم ضابطه كلّى
علماى اين فنّ با اين كه از روزگاران پيش در صدد تهيّه ضابطه وقاعدهاى كلّى بودهاند ، امّا كمتر به اين آرزو دست يازيدند . امروزه نيز يك فرمول كلّى وفراگير جهت ديدن هلال وجود ندارد . گرچه في الجملة قواعد وضوابطى در اين خصوص موجود است ، چنان كه به آنها اشاره خواهيم داشت .