حدود 000 ، 400 كيلومتر است ، وبديهي است كه امكان رؤيت در حال حضيض بيش از حال دورى است .
3 . بعد معدّل : وآن عبارت است از : « فاصلهء غروب ماه پس از غروب خورشيد » . بنابراين هر چه فاصله غروب ماه زيادتر باشد زمان مكث ودرنگ هلال فوق أفق بيشتر است وبهتر مىتوان رؤيت كرد ، واگر اين فاصله كم باشد قمر فورا پشت سر آفتاب غروب مىكند وقابل رؤيت نيست .
دانشمندان فنّ تقويم بر آنند كه ماه ، از شش درجه قبل از قرار گرفتن در راستاى خورشيد ( برابر 12 ساعت ) تا 6 ( ) بعد از دور شدن از آن در محاق است وبا چشم معمولى امكان رؤيت ندارد وبعد از 7 ( ) تا 8 ( ) شكل هلال بسيار ضعيف وقابل رؤيت است .
خواجة نصير الدين طوسي ودانشمندانى كه پس از أو عهدهدار تقويم شدند به پيروى از أو « بعد معدّل » را ده درجه ( 10 ( ) ) برابر چهل دقيقه زماني به عنوان « ضابطه جهت رؤيت » انتخاب كردند - كه برابر 20 ساعت پس از اقتران است - وگفتهاند : اگر بعد مزبور بين دوازده تا چهارده ( 14 ( ) - 12 ( ) ) باشد ، هلال معتدل است واگر زيادتر باشد ، هلال كاملا هويداست . « 1 »
گفتنى است ، امروزه ثابت شده كه هلال در شرايط ويژه تا حدود پنج درجه برابر با بيست دقيقه مكث ماه بعد از لحظه غروب خورشيد قابل رؤيت است ، چنان كه روز چهارشنبه 29 ماه رمضان 1418 ق برابر 8 / 11 / 1376 ش و 28 ژانويه 1998 م ، حدود ساعت 5 / 9 صبح به ساعت رسمي إيران از لحظه مقارنه ( محاق ) خارج شده وبعد از غروب آفتاب رؤيت گشته است كه رسانههاى إيران ( راديو وتلويزيون ) از طرف صاحبان فتوا ، روز بعد ؛ يعنى پنجشنبه را به عنوان عيد ( روز اوّل شوّال ) اعلام كردند ؛ چنان كه محاسبه از راه رايانه نيز اين واقعيت را نشان مىدهد . به سند وگزارش زير دقت فرماييد « 2 » :
در اين گزارش مدت مكث ماه بعد از لحظهء غروب خورشيد 22 دقيقه به حساب آمده است :
هامش
( 1 ) . شرح زيج سلطاني ، باب كيفيّت استخراج هلال .
( 2 ) . رؤيت هلال ماه طي سالهاى 1415 - 1418 ه . ق ، ص 484 وبعد .