وصحت حج - طبق ثبوت هلال ذي حجه نزد قاضيان عامّه - سخن گفته است كه پس از اين ، نقل خواهم كرد . بارى در مناسك حجّ شيخ انصارى ( م 1281 ) كه فقيهان بسيارى بر آن حاشية دارند ، مىخوانيم :
هرگاه در پيش قاضى عامّه ، هلال ثابت شود وحكم كند ودر پيش شيعه شرعا ثابت نشده باشد ، لهذا روز عرفه نزد عامّه ، روز هشتم باشد در پيش شيعه ؛ پس اگر ممكن است مخالفت ايشان در بيرون رفتن به سوى عرفات - كه روز خروج ايشان است از مكّه - يا ممكن باشد ماندن شب آن روز در عرفات تا فردا - كه روز عرفه است - يا رفتن وبرگشتن فردا پيش از غروب آفتاب ، به جهت ادراك وقوف اختياري عرفه ، يا بعد از غروب آفتاب به جهت ادراك اضطراري آن ، اگر متمكّن شود از مراجعت قبل از آن ؛ پس واجب است كه چنين كند تا ادراك وقوف اختياري يا اضطراري نمايد ، از آنجا [ يعنى عرفات ] به مشعر رفته ادراك آن نيز نمايد واعمال روز عيد را در منا به عمل آورد [ اگر چه به نظر عامه روز يازدهم است ] .
واگر ممكن نشود ادراك وقوف عرفه أصلا ؛ پس اگر ممكن است ادراك وقوف مشعر الحرام ، پس آن نيز كفايت مىكند وحج أو صحيح است ، والّا حجّ أو در آن سال فاسد خواهد بود .
الحاصل ، تقيّه در اين مقام ، مصحّح عمل نمىشود على الأحوط الأقوى . والله العالم . « 1 »
در اينجا از بزرگان فقيهان ، صاحب عروه ( م 1337 ) وآية الله حاج آقا حسين بروجردي ، ( م 1380 ) بر جملهء أخير مناسك شيخ حاشية زدهاند : « أقوى بودن ، محل تأمّل است » وظاهرا آية الله سيد أبو الحسن أصفهاني وآية الله بروجردي ، در صورت عدم علم به خلاف ، متابعت عامه را صحيح ومجزى مىدانستهاند وآية الله طالقانى هم به مناسبت اين اختلاف در حج سال 1371 / 1331 ش مىنويسد :
. . . وچون هميشه در اختلاف ، محاكم حجاز يك روز پيش از اوّل ماه حكم مىنمايند ، هيچگاه علم به خلاف حاصل نمىشود وفتواى حضرت آية الله بروجردي ( أدام الله بقاءه ) اين مشكل را آسان نموده است . « 2 »
هامش
( 1 ) . ر ك : رؤيت هلال ، ج 4 ، ص 2377 .
( 2 ) . به سوى خدا مىرويم ، ص 187 .