ب ) راه حلها وتلاشها براي رفع اين مشكل .
ج ) اختلاف در ثبوت هلال ذي حجه در منابع فقهى ( وبحث فقهى اين موضوع به نحو اجمال وگزارش أقوال وبيان سير تاريخي مسأله در كتب فقه وخدمت بزرگ امام خمينى رحمه اللّه از اين جهت به حج ) .
د ) چگونگى ثبوت واعلام رؤيت هلال ذي حجه در مكّه .
الف ) اختلاف در ثبوت هلال ذي حجه در مكّه
در پارهاى از سألها ، انگيزه براي اعلام ثبوت هلال بر خلاف واقع ، وجود داشته است ؛ يعنى در سالهايى كه روز عرفه با روز جمعه يكى وشنبه عيد قربان مىشده كه سنّيان حج آن سال را حج أكبر مىناميدند ودر نتيجة رؤساى مكّه نفع مادي بيشترى مىبردند . حسام السلطنة نوشته است :
گويند هر سالى كه قاضى آنها اثبات اين مطلب كرده ، حج را به اصطلاح آنها حج أكبر ساخت ، از جانب دولت عليّهء عثمانى وظيفهء كلّى به أو عطا شد كه در نسل أو باقي وبرقرار بماند . ولى آنچه در كتب أحاديث ذكر شده [ اينكه ] حج أكبر سالى بود كه مسلمين ومشركين هر دو به زيارة خانهء خدا فائز ونايل شدهاند . « 1 »
براي تأمين اين منظور ، اگر روز عيد به طور طبيعي مصادف با يكشنبه مىشد ، از قبل در رؤيت هلال طورى برنامهريزى مىكردند كه ماه يك روز زودتر آغاز شود وعيد به شنبه بيفتد وطبعا روز جمعه وعرفه يكى شده وحج آن سال ، حج أكبر شود .
عبد الحىّ رضوى كاشاني ( م بعد از 1152 ) در فصل هفتم حديقة الشيعة « 2 » گويد :
من در سال 1099 قصد حج داشتم . به أصفهان آمدم وشبى از شبهاى ماه رمضان در مجلسي بودم كه عالم فاضل مولى ميرزا شيروانى در آن حضور داشت . از من پرسيد :
هامش
( 1 ) . سفرنامه حسام السلطنة ، ص 105 .
( 2 ) . حديقة الشيعهء رضوى مخطوط ، ونسخهء خطى آن به شمارهء 1124 در كتابخانهء آية الله مرعشى موجود است .
فصل دهم اين كتاب راجع به غناست كه آن را در ميراث فقهى ( 1 ) : غنا ، موسيقى ، ص 1731 - 1719 درج كردهايم . فصل هفتم كتاب مزبور دربارهء سالهاى حج أكبر سنّيان است كه اگر رؤيت هلال براي شيعه ثابت نمىشد براي آنها مشكل پيش مىآمد . ر ك : صفويه در عرصهء دين ، فرهنگ وسياست ، ج 3 ، ص 1082 - 1085 .