كه در واقع يك راهنماى كشتيرانى بود ، مبناى رياضى دارد و پيرى رئيس در تهيهء آن از حدود بيست نقشه استفاده كرده است كه چهارتاى آنها به كاشفان پرتغالى تعلق داشت ( از قبيل نقشهء از دست رفتهء كريستف كلمب كه حاوى اكتشاف او طى سفر سومش در 1498 م بود ) . پيرى رئيس در 941 نقشهء دومى تهيه كرد كه در آن بخش شمالى اقيانوس اطلس و نواحى تازه كشف شدهء امريكاى شمالى و مركزى نشان داده شده است . به گفتهء سويم تكلى ، مقايسهاى ميان اين دو نقشه نشان مىدهد كه پيرى رئيس اكتشافات جديد را با دقت دنبال مىكرده است . رهنامهء كشتيرانى ( « بحريه » ) او براى درياى مديترانه ، شامل نقشههاى متعدد به تقليد از راهنماهاى كشتيرانى ايتاليايى و احتمالًا مبتنى بر آنها بود ، و هر نقشه نمايانگر بخشى از ساحل مديترانه بود كه در آن فصل مورد بحث قرار داشت . « 1 »
در اينجا بايد يادآور شويم نقشهاى از عالم را ( متعلق به سال 967 ) كه تا كنون به حاجى احمد تونسى نسبت مىدادند ، ( و در مارچيانا « 2 » ى و نيز حفظ مىشود ) ، كه مناژ ثابت كرده است داراى اصلى اروپايى است . « 3 »
در پايان ذكرى از نقشههاى كاتب چلبى لازم است . اين نقشهها را كه او در نخستين نسخهء خطى جهاننما كشيده ، در اصل مبتنى بر نقشهنگارى جديد اروپايى است . « 4 » نسخهاى از خاورميانه و نزديك متعلق به 1139 يا 1141 نيز به كوشش ابراهيم متفرقه چاپ شده است .
هامش
( 1 ) .Sevim Tekel , " Piri Rais , " in Dictionary of Scientific Bioqraphy , New York 1974 , x , 616 - 619( 2 ) .Marciana( 3 ) .V . L . Menage , " the Map of Hajji Ahmed and its Makers , " in BSOAS , xxi ( 1958 ) . 291 - 314 ; G . Kish , The Suppressed Turkish Map of 1560 , Ann Arbor 1957( 4 )Abdulhak Adnan Adivar , La Science chez les Turcs Ottomans , Paris 1939 , 107 - 108